Havoriylarning faoliyati: 9  Bob

D. Tarsuslik Savlning murojaati (9:1−31)

9:1−2 9-bob Havoriylar faoliyatidagi muhim burilish nuqtasi hisoblanadi. Shu paytgacha Butrus Isroil xalqiga va’z qilishda yetakchi o‘rin egallagan edi. Endi esa havoriy Pavlus asta-sekin taniqli shaxsga aylanib, Injil Xushxabari g‘ayriyahudiylar orasida tobora ko‘proq tarqala boshlaydi.

O‘sha paytda Tarsuslik Savl o‘ttiz yoshlardan sal oshgan bo‘lishi mumkin edi. Yahudiy qonunshunoslari uni eng istiqbolli yosh yahudiylardan biri deb bilishardi. G‘ayrat-shijoatda u barcha tengdoshlaridan ustun edi.

Xudoning yo‘li deb ataluvchi masihiylik e’tiqodining o‘sishini kuzatib (shuningdek, 18:26; 19:9, 23 ga qarang), u bunda o‘z diniga tahdid ko‘rardi. Shu bois u tuganmas g‘ayrat bilan bu zararli mazhabni yo‘q qilishga kirishdi. Xususan, u oliy ruhoniydan rasmiy vakolatlar oldi. Bu unga Damashqda (Suriya) Isoning izdoshlarini topib, ularni bog‘lab, hukm va qatl uchun Quddusga olib kelish huquqini berardi.

9:3−6 U va hamrohlari Damashqqa yaqinlashayotganda, to‘satdan osmondan yorqin nur yog‘ilib, Savl yerga yiqildi. U o‘ziga: "Savl, Savl! Nega Meni quvlayapsan?" degan ovozni eshitdi. Savl: "Rabbim, Sen kimsan?" deb so‘ragach, unga: "Men sen quvlayotgan Isoman" degan javob berildi.

O‘sha lahzada Savlni qamragan tuyg‘ularni tushunish uchun, u Nosiralik Isoning o‘lib, dafn etilganiga qat’iy ishonganini esda tutish lozim. "Mazhabning" rahbari halok bo‘lgani uchun, endi faqat uning izdoshlarini yo‘q qilish kerak edi. Shunda yer yuzi bu "ofat"dan qutulardi.

Endi esa Savlga haqiqat ayon bo‘ldi: Iso aslo o‘lmagan, aksincha tirilgan va Xudoning o‘ng tomonida, samoda o‘tirgan ekan! Najotkorni ulug‘vorlikda ko‘rish uning butun hayotini tubdan o‘zgartirdi.

Shuningdek, Savl Isoning shogirdlarini ta’qib etib, Rabbiyning O‘zini quvlayotganini ham angladi. Masihning yerdagi a’zolariga yetkazilgan azobni Samoviy Rahbar ham his qilardi.

Savl avval ta’lim olishi, so‘ng xizmat qilishi lozim edi. Dastlab u Isoning O‘zi haqida barcha narsani o‘rgandi. Keyin u Damashqqa yuborildi, u yerda xizmat bo‘yicha ko‘rsatmalar olishi kerak edi.

9:7−9 U bilan birga ketayotgan odamlar esa bu paytda butunlay hayratda qolishdi. Ular osmondan kelgan ovozni eshitishdi, ammo Savl eshitgan so‘zlarni tushunisholmadi (22:9). Ular Rabbiyni ko‘rishmadi, faqat Savlgina Uni ko‘rdi. Shu paytdan boshlab u havoriylik xizmatiga da’vat etildi.

Bir paytlar mag‘rur bo‘lgan farziyni qo‘lidan yetaklab Damashqqa olib kelishdi. U yerda uch kun davomida ko‘zi ko‘rmay yotdi. Shu vaqt mobaynida u hech narsa yemadi ham, ichmadi ham.

9:10−14 Bu xabar Damashqdagi masihlylarga qanday ta’sir qilganini tasavvur qilish mumkin. Ular Savlning o‘zlarini hibsga olish uchun shaharga kelayotganini bilishardi. Ular Xudoning aralashuviga umid qilib ibodat qilishardi. Ehtimol, ular Savlning imonga kelishi uchun ibodat qilishga jur’at ham etishgandir. Endi esa ular imonning ashaddiy dushmani masihiy bo‘lganini eshitmoqdalar. Ular o‘z quloqlariga ishonishmas edi.

Rabbimiz Damashqdagi Hananiyo ismli bir masihiyga Savlning oldiga borishni buyurdi. Hananiyo bu odam to‘g‘risida ko‘nglidagi barcha shubha-gumonlarni aytib berdi. Ammo Savl hozir masihiylarni ta’qib qilmay, ibodat qilayotganini bilib, Hananiyo To‘g‘ri ko‘chadagi Yahudoning uyiga bordi.

9:15−16 Rabbiyning Savl uchun ajoyib rejasi bor edi: "U xalqlar, shohlar va Isroil o‘g‘illari oldida Mening nomimni e’lon qilish uchun Mening tanlangan qurolimdir. Men unga Mening nomim uchun qancha azob chekishi kerakligini ko‘rsataman." Avvalo, Pavlus g‘ayriyahudiylarning havoriysi bo‘ladi va bu vazifa uni shohlar huzuriga olib boradi. Ammo u o‘z yurtdoshlariga ham va’z qiladi va ulardan eng qattiq ta’qiblarni boshidan kechiradi.

9:17−18 Masihiy muhabbati va rahm-shafqatini ta’sirli tarzda namoyon etib, Hananiyo yangi imondosh bilan birligini ifodaladi, unga qo‘llarini qo‘yib, uni "birodar Savl" deb atadi va kelish maqsadini tushuntirdi. U Savlning ko‘zlari ochilib, Muqaddas Ruhga to‘lishi uchun kelgan edi.

Ta’kidlash joizki, Muqaddas Ruh oddiy shogirdning qo‘l qo‘yishi orqali Savlga nozil bo‘ldi. Hananiyo, sharhlovchilarning ta’biri bilan aytganda, oddiy inson edi. Rabbimizning havoriy bo‘lmagan kishidan foydalangani, ruhoniy xizmatni faqat ruhoniylar vakolatiga aylantirmoqchi bo‘lganlarga tanbeh bo‘ldi.

Inson chinakam yuzlanganda, u bilan doimo ma’lum hodisalar sodir bo‘ladi. Yuzlanishning haqiqiyligini tasdiqlovchi ba’zi belgilar mavjud. Bu fikr Tarsuslik Savlga nisbatan to‘g‘ri. Bu belgilar nimalardan iborat? Frensis V. Dikson ularning ba’zilarini sanab o‘tadi:

1. U Rabbiy bilan uchrashdi va Uning ovozini eshitdi (Havoriylar 9:4−6). U ilohiy vahiy oldi, uni faqat shu narsa ishontirishi va kamtar shogird hamda sodiq izdoshga aylantirishi mumkin edi.

2. U Rabbiyga itoat etish va Uning irodasini bajarish ishtiyoqi bilan to‘ldi (Havoriylar 9:6).

3. U ibodat qila boshladi (Havoriylar 9:11).

4. U suvga cho‘mdirildi (Havoriylar 9:18).

5. U Xudoning xalqi bilan muloqotda bo‘ldi (Havoriylar 9:19).

6. U ishonchli tarzda guvohlik bera boshladi (Havoriylar 9:20).

7. U inoyatda o‘sib bordi (Havoriylar 9:22).

DUNYOVIYLAR XIZMATI

Havoriylar kitobida bizga o‘rgatilgan eng muhim saboqlardan biri shuki: masihiylik - bu dunyoviy harakat. Guvohlik berish nafaqat maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan ruhoniylar va boshqa din arboblariga, balki barcha imondorlarga ishonib topshirilgan edi.

Xarnak ta’kidlaganidek, "Rim imperiyasidagi ilk Jamoatning buyuk g‘alabalari o‘qituvchilar, voizlar yoki havoriylar tomonidan emas, balki oddiy missionerlar tomonidan qozonilgan." (Harnack, Leighton Forddan iqtibos, The Christian Persuader, 46.)

Din Inj shunday yozgan edi:

"Masihiylik din sifatida boshlangan, unda payg‘ambarlar rolini oddiy, ruhoniylik darajasiga ega bo‘lmagan odamlar o‘ynagan... Masihiylikning kelajagi aynan Jamoatning oddiy a’zolariga bog‘liq." (Dean Inge, E. Stanley Jonesdan iqtibos, Conversion, 219.)

Brayan Grin ta’kidlaydi:

"Masihiylikning kelajagi va butun dunyoni Xushxabar bilan tanishtirish asosan din mutaxassislari emas, balki oddiy erkaklar va ayollar qo‘lida." (Bryan Green, o‘sha yerda.)

Leyton Ford shunday deydi:

"Guvohlikni faqat mutaxassislarga ishonib topshiradigan Jamoat o‘z Boshlig‘ining niyatini ham, dastlabki masihiylarning barqaror amaliyotini ham buzgan holda yashaydi. Xushxabar berish faqat Jamoat rahbarlarining emas, balki butun Jamoatning vazifasi edi." (Leighton Ford, Jonesdan iqtibos, Conversion, 46.)

Va nihoyat, J. A. Styuart shunday yozadi:

"Mahalliy jamoaning har bir a’zosi shaxsiy aloqalarda Masih uchun qalblarni qo‘lga kiritgan, so‘ngra bu yangi imonga kelganlarni o‘zi mansub bo‘lgan Jamoatga olib kelgan. U yerda ular ta’limot bilan chuqurroq tanishganlar va Najotkorga bo‘lgan ishonchlarini mustahkamlaganlar. So‘ngra ular ham o‘z navbatida shunday qilishgan." (James A. Stewart, Pastures of Tender Grass, 70.)

Havoriylar davridagi Jamoatda mahalliy jamoaga rahbarlik qiladigan ruhoniy bo‘lmagan. Oddiy mahalliy Jamoat imondorlar (muqaddaslar), yepiskoplar va diakonlardan iborat edi (Filippiliklar 1:1). Barcha muqaddaslar Yangi Ahd ma’nosida xizmatkorlar edi. Yepiskoplar oqsoqollar, nozirlar yoki ruhiy rahbarlar bo‘lgan. Diakonlar mahalliy Jamoatning moliyaviy ishlari bilan shug‘ullanishgan.

Hech bir yepiskop yoki oqsoqol professional ruhoniy bo‘lmagan. Jamoatning cho‘ponlari bir nechta oqsoqollar bo‘lib, ular birgalikda mehnat qilishgan.

Kimdir so‘raydi: "Havoriylar, payg‘ambarlar, Xushxabar voizlari, cho‘ponlar va ustozlar-chi? Ular ilk Jamoatlarda ruhoniy bo‘lishmaganmi?" Bu savolga Efesliklar 4:12 da javob berilgan. Bu in’omlar muqaddaslarning ruhiy o‘sishi uchun berilgan bo‘lib, ular (imondorlar) Masihning tanasini barpo etib, xizmat qilishlari mumkin edi. Bu xizmatchilarning maqsadi mahalliy jamoaga rahbarlik qilish emas, balki mahalliy Jamoat ularning yordamisiz mavjud bo‘la oladigan kunni yaqinlashtirish edi. Shunda ular boshqa Jamoatlarga asos solish va ularni mustahkamlashda davom etishlari mumkin edi.

Ibodat tarixchilarining fikriga ko‘ra, cherkov iyerarxiyasi ikkinchi asrda paydo bo‘lgan. Havoriylar faoliyati tasvirlangan davrda u hali mavjud emas edi. Bu iyerarxiya butun dunyoga Injilni yoyish va cherkovni kengaytirishga to‘sqinlik qildi, chunki unda ko‘p narsa juda oz sonli odamlarga bog‘liq bo‘lib qoldi.

Yangi Ahddagi masihiylar nafaqat va’z qilishgan, balki ruhoniylar ham bo‘lishgan. Muqaddas ruhoniylar sifatida ular Xudoga sajda qilish uchun doimiy kirish huquqiga ega edilar (1 Butrus 2:5). Shohona ruhoniylar sifatida esa ularni "zulmatdan O‘zining ajoyib nuriga" chaqirgan Zot haqida e’lon qilish huquqiga ega edilar (1 Butrus 2:9). Umumiy ruhoniylik barcha masihiylar va’z qilish yoki ommaviy ta’lim berish uchun yetarli darajada tayyorgarlikka ega degani emas; bu asosan sajda va guvohlik bilan cheklanadi. Lekin bu cherkovda ibodatni to‘liq nazorat qiladigan alohida ruhoniylar sinfi bo‘lmasligi kerakligini anglatadi.

9:19−25 Damashqdagi shogirdlar Shoulga qalblarini va uylarini ochdilar. Ko‘p o‘tmay, u sinagogalarda va’z qilib, Iso Xudoning O‘g‘li ekanligini jasorat bilan ta’kidlay boshladi. Bu uning yahudiy tinglovchilarini hayratda qoldirdi. Ular Shoul Isoning nomidan nafratlanganini bilishardi. Endi esa u Iso Xudo ekanligini o‘rgatmoqda. Bu qanday sodir bo‘ldi?

Uning Damashqda birinchi marta qancha vaqt qolgani bizga ma’lum emas. Biroq Galatiyaliklarga yozilgan maktubning 1:17 oyatidan bilamizki, u Damashqdan chiqib, noma’lum muddatga Arabistonga borgan va keyin qaytib kelgan. Bu sayohatni 9-bobning qaysi qismiga "joylashtirishimiz" mumkin? Ehtimol, 21- va 22-oyatlar orasidadir.

Xudoga eng yaxshi xizmat qilgan ko‘plab xizmatkorlar va’zxonlik faoliyatini boshlashdan oldin ma’lum vaqt Arabiston yoki sahroda bo‘lishgan.

Arabistonda Shoulning hayotida sodir bo‘lgan ulkan o‘zgarishlar, ayniqsa, unga in’om etilgan Xudoning inoyati haqidagi Xushxabar to‘g‘risida chuqur mulohaza qilish imkoniyati bo‘ldi. Damashqqa qaytgach, u sinagogalardagi yahudiylarga Iso haqiqatan Masih, Isroil xalqining Qutqaruvchisi ekanligini isbotlab, ularni sarosimaga solishga muvaffaq bo‘ldi. Bu ularni shunchalik g‘azablantirdiki, ular bir paytlar o‘zlarining eng yaxshisi bo‘lgan, endi esa "murtad", "xoin" va "sotqin" deb hisoblangan odamni o‘ldirishga kelishishdi. Shoul tunda shahar devoridagi tuynukdan savatda tushirilib qochib qutuldi. Bu sharmandali qochishga o‘xshasa-da, Shoulning mag‘rurligi allaqachon sindirilgan edi, Masih uchun o‘zini fido qilgan odam boshqalar qochishga urinadigan sharmandalikka bardosh bera oladi.

9:26−30 Oddiy inson nuqtai nazaridan Quddus Shoul uchun eng xavfli joy edi. Biroq, hamma narsa Xudoning irodasi bilan bo‘lishiga ishonch hosil qilgani uchun, u o‘z xavfsizligiga tegishli e’tibor qaratadi.

Pavlusning masihiy sifatida Quddusga qilgan bu ilk tashrifi uning imoniga kelganidan uch yil o‘tgach sodir bo‘lgan tashrifi bilan bir xilmi (Galatiyaliklarga 1:18), degan savol hamon ochiq. Quddusga ilk bor kelganida, Pavlus havoriylardan faqat Butrus va Yoqubni ko‘rgan. Bu yerda, 27-oyatda Barnabo uni olib havoriylar huzuriga kelgani aytilgan. Albatta, bu yerda Butrus va Yoqub nazarda tutilgan bo‘lishi mumkin, ammo barcha havoriylar ham nazarda tutilgan bo‘lishi mumkin. So‘nggi holatda bu uning Quddusga ikkinchi tashrifi bo‘lib, boshqa hech qayerda tilga olinmagan.

Dastlab Quddusdagi shogirdlar Shoulni qabul qilishdan qo‘rqib, uning samimiyligiga shubha qilishdi. Barnabo o‘zining "tasalli o‘g‘li" nomini oqlab, Shoulga do‘stona munosabatda bo‘ldi va uning imonini o‘zgartirgan voqea hamda Damashqda Masih haqida jasorat bilan guvohlik bergani to‘g‘risida so‘zlab berdi. Shoulning Quddusda Rabbimiz Iso nomidan dadillik bilan va’z qilganini ko‘rgan masihiylar uning samimiyligiga ishonch hosil qilishdi. Yunon tilida so‘zlashuvchi yahudiylar unga qarshi keskin chiqishdi. Birodarlar bu yahudiylardan unga xavf tahdid solayotganini bilgach, Shoulni Qaysariyaga kuzatib qo‘yishdi. U yerdan u Kichik Osiyoning janubi-sharqiy sohillari yaqinida joylashgan tug‘ilib o‘sgan shahri Tarsga yo‘l oldi.

9:31 Shundan so‘ng Falastindagi jamoatlar uchun qisqacha osoyishtalik davri boshlandi. Bu masihiy jamoalarining allaqachon erishilgan yutuqlarini mustahkamlash, son jihatidan va ruhiy jihatdan o‘sish davri edi.

III. YERNING CHEKKASIGA QADAR CHERKOV (9:32−28:31)

A. Butrus g‘ayridinlarga Xushxabarni yetkazmoqda (9:32 - 11:18)

9:32−34 Hikoya yana Butrusga qaytganda, uni Yahudiyaning turli hududlaridagi imonlilarni ziyorat qilayotganini ko‘ramiz. Nihoyat, u Quddusning shimoli-g‘arbidagi Lidda (Lod) shahriga, Yoppiya (hozirgi Yaffa) yo‘lida joylashgan joyga yetib keladi. U yerda sakkiz yildan beri to‘shakka mixlangan falajlangan odamni uchratadi. Butrus uning ismini aytib, Iso Masih uning Shifokorligini aytadi. Yeney shu zahotiyoq o‘rnidan turib, to‘shagini yig‘ishtiradi. Ehtimol, jismoniy shifo bilan bir vaqtda u yangi ruhiy hayotga ham erishgan bo‘lishi mumkin.

9:35 Bemorning shifo topishi Lidda shahri va butun Saron vodiysi uchun Rabbimizning guvohligi bo‘ldi. Natijada ko‘pchilik Rabbga yuz burdi.

9:36−38 Yoppiya O‘rta yer dengizidagi Falastinning asosiy dengiz porti bo‘lib, Quddusdan taxminan o‘ttiz mil shimoli-sharqda joylashgan edi. U yerdagi imonlilar orasida Tavifa ("Kiyik") ismli bir saxovatli ayol bo‘lib, u kambag‘allarga kiyim tikib berishi bilan tanilgan edi. U to‘satdan vafot etgach, shogirdlar Liddaga xabar yuborib, Butrusdan tezda ularning oldiga kelishini iltimos qilishdi.

9:39−41 Yetib kelgach, Butrus barcha beva ayollarni ko‘rdi. Ular ko‘z yoshlarini to‘kib, Kiyik ularga tikib bergan ko‘ylak va liboslarni ko‘rsatishardi. Butrus ulardan tashqariga chiqishni so‘radi, so‘ng tiz cho‘kib ibodat qildi va Tavifaga turishni buyurdi. U shu ondayoq tirilib, yana o‘zining imonli do‘stlari davrasiga qaytdi.

9:42 Tirilish mo‘jizasi keng tarqalib, ko‘pchilik Rabbga imon keltirdi. Ammo 42- va 35-oyatlarni taqqoslasak, Yeney shifo topganidan so‘ng, Kiyikning tirilishiga qaraganda ko‘proq odam imon keltirgani ma’lum bo‘ladi.

9:43 Butrus Yoppiyada bir necha kun qolib, ko‘nchi Simunning uyida yashadi. Simunning kasbi haqidagi eslatma alohida ahamiyatga ega. Yahudiylar charm ishlab chiqarishni harom ish deb hisoblashardi. Hayvon jasadlari bilan doimiy aloqada bo‘lish taqvodor yahudiyni bulg‘ardi. Butrusning Simunning uyida yashashi, u endi yahudiylarning bu xurofotidan xalos bo‘lganini ko‘rsatadi.

Ko‘pincha, ketma-ket uchta bobning har birida Nuhning o‘g‘illaridan birining avlodi imon keltirishiga guvoh bo‘lamiz. Habashistonlik xojabo‘yinlar (8-bob), shubhasiz, Xom naslidan edi. Tarsuslik Pavlusning (9-bob) ajdodi Som edi. 10-bobda Korniliy timsolida Yofas avlodiga mansub bir kishini uchratamiz. Bu Xushxabar barcha irq va madaniyatlar uchun yagona ekanligi hamda Masih orqali ular o‘rtasidagi barcha to‘siqlar bartaraf etilishining ajoyib dalilidir. Ikkinchi bobda Butrus Shohlik kalitlaridan foydalanib, yahudiylarga imon eshigini ochgan bo‘lsa, o‘ninchi bobda g‘ayridinlarga ham shunday yo‘l tutganini ko‘rib chiqamiz.