10:1-2 Bob Kesariyada (Yoppiyadan taxminan o‘ttiz mil shimolda) sodir bo‘lgan voqealar bilan boshlanadi. Korniliy Rim harbiy boshliqlaridan biri edi. U yuzboshi bo‘lib, uning qo‘l ostida yuzga yaqin askar bor edi. U Italiya polkiga mansub edi. Uning nafaqat harbiy qobiliyati, balki undan ham ko‘proq taqvodorligi e’tiborga loyiq edi. U solih va Xudodan qo‘rqadigan odam bo‘lib, kambag‘al yahudiylarga ko‘p xayr-ehson qilar, doimo Xudoga ibodat qilardi. Rayri taxmin qilishicha, u "darvoza oldidagi prozelit" bo‘lgan, ya’ni yahudiylarning Xudosiga va Uning oliy hokimiyatiga ishongan, ammo to‘liq yahudiy bo‘lish uchun hali hech qanday qadam qo‘ymagan." (Ryrie, Havoriylar, 61-bet.)
U allaqachon najot topganmi yoki yo‘qmi, aniq emas. Najot topgan deb hisoblaydiganlar 2- va 35-oyatlarga murojaat qilishadi. So‘nggi oyatda Butrus, Korniliyni nazarda tutib, "har bir xalq orasida Xudodan qo‘rqqan va to‘g‘ri yo‘l tutgan kishi Unga ma’qul keladi", deb aytgan. Korniliy hali najot topmagan deb da’vo qiluvchilar esa 11:14 ga ishora qilishadi. U yerda farishtaning so‘zlari keltirilgan bo‘lib, u Butrusning Korniliyga najot keltiruvchi so‘zlarni aytishini va’da qilgan.
Bizning fikrimizcha, Korniliy Parvardigor unga bergan bilim darajasiga muvofiq yashaydigan insonning namunasidir. Garchi bu bilim najot topish uchun yetarli bo‘lmasa-da, Xudo unga Xushxabarning qo‘shimcha nurini yetkazishga g‘amxo‘rlik qildi. Butrus bilan tanishguniga qadar, u najot topishiga ishonchi yo‘q edi, lekin u haqiqiy Xudoga sig‘inayotganlar bilan yaqinligini his qilardi.
10:3−8 Bir kuni, kunduzi soat uchlarda Korniliy Xudoning farishtasini aniq ko‘rdi. Farishta uning oldida paydo bo‘lib, ismini aytib murojaat qildi. Korniliy yahudiy bo‘lmagani uchun farishtalarning xizmati haqida boshqa yahudiylar kabi ko‘p narsa bilmas edi. Shu sababli u qo‘rqib ketdi va farishtani Rabbiy deb o‘yladi. Farishta unga taskin berib, uning ibodatlari va qilayotgan xayr-ehsonlari Xudoga ma’qul bo‘lganini aytdi. So‘ngra dengiz bo‘yidagi ko‘nchi Simunning uyida mehmon bo‘lib turgan Simon Butrus ismli kishini olib kelish uchun janubga, Yoppiga odam yuborishni buyurdi. (Ko‘nchilik ishlab chiqarishi shahardan tashqarida joylashishi kerak edi. Sanitariya nuqtai nazaridan, hayvon jasadlari tashlanadigan dengiz qirg‘og‘i eng maqbul joy edi.) Yuzboshi so‘zsiz itoat etib, xizmatkorlaridan ikki kishini va bir askarni yubordi. Askar ham xudojo‘y kishi edi.
10:9−14 Ertasi kuni tushga yaqin Butrus ibodat qilish uchun Yoppiyadagi Simunning uyi tomiga chiqdi. U och qolganini sezdi va ovqat yegisi keldi, lekin taom hali pastda, uyda tayyorlanayotgan edi. Ochlik, tabiiyki, uni keyingi voqealarga juda yaxshi tayyorlab qo‘ydi. U vahiyga kirib, osmondan tushib kelayotgan, to‘rt burchagidan bog‘langan choyshabni ko‘rdi. Unda har xil to‘rt oyoqli hayvonlar, qushlar va sudraluvchilar - halol va harom jonzotlar bor edi. Osmondan kelgan ovoz och havoriyga buyurdi: "Tur, so‘yib ye!" Butrus Muso alayhissalomning yahudiylarga har qanday harom narsani yeyishni taqiqlovchi qonunini yodda tutib, tarixga kirgan rad javobini aytdi: "Yo‘q, Rabbiy!" Skroggi buni shunday izohlaydi: "Yo‘q degan odam hech qachon "Rabbiy" so‘zini qo‘shmasligi kerak va chin dildan "Rabbiy" degan odam hech qachon "yo‘q" demasligi kerak."
10:15−16 Butrus ilgari hech qachon faqat halol taomlarni iste’mol qilish amrini buzmaganini tushuntirganda, osmondan ovoz keldi: "Xudo poklagan narsani sen harom dema". Bu suhbat uch marta takrorlandi, so‘ngra choyshabni yana osmonga ko‘tarildi.
Ko‘rinib turibdiki, bu vahiy nafaqat halol va harom taomlarga tegishli edi, balki chuqurroq ma’noga ega edi. Darhaqiqat, xristianlik kirib kelishi bilan oziq-ovqatga oid qoidalar amal qilmay qo‘ydi. Ammo bu vahiyning asl ma’nosi quyidagicha edi: Xudo g‘ayridinlarga imon eshigini ochishga tayyor edi. Butrus yahudiy sifatida g‘ayridinlarni har doim nopok, begona, quvg‘in qilingan, xudosizlar deb hisoblagan. Ammo endi Xudoning irodasi bilan vaziyat o‘zgarishi kerak edi. G‘ayridinlar (ular harom hayvonlar va qushlar ramzi edi) tez orada Xudoni qabul qilgan yahudiylar (halol hayvonlar va qushlar) kabi Muqaddas Ruhga to‘lishlari kerak edi. Milliy va diniy tafovutlar barham topib, Iso Masihga chin e’tiqod qiluvchilarning barchasi xristian birodarligida teng huquqli bo‘ladi.
10:17−23 Butrus o‘z ko‘rganlari haqida o‘ylanib turganida, Korniliyning xizmatkori darvoza oldiga kelib, u haqda so‘rashdi. U Ruhning yo‘l-yo‘rig‘i bilan ularni kutib olish uchun uyning tomidan pastga tushdi. Kelishlarining maqsadini bilgach, ularni chaqirib, tunashga joylashtirdi. Xizmatkorlar o‘z xo‘jayinlarini ezgu fazilatli, Xudodan qo‘rqadigan va butun yahudiy xalqi tomonidan hurmat qilinadigan inson sifatida maqtashdi.
10:23−29 Ertasi kuni Butrus Korniliyning uchta xizmatkori va yoppiyalik birodarlarning ba’zilari bilan Kesariyaga yo‘l oldi. Aftidan, ular butun kunni yo‘lda o‘tkazdilar, chunki Kesariyaga faqat keyingi kuni yetib kelishdi.
Ularning kelishini kutib, Korniliy qarindosh-urug‘lari va yaqin do‘stlarini chaqirtirdi. Butrus ichkariga kirganida, yuzboshi hurmat bajo keltirib, uning oyog‘iga yiqildi. Havoriy bunday ta’zimni qabul qilishdan bosh tortdi, chunki u oddiy inson edi, xolos. Agar Butrusning barcha "vorislari" uning kamtarligini meros qilib olib, odamlarga tiz cho‘kishni taqiqlashganida yaxshi bo‘lardi.
Butrus uyga yig‘ilgan ko‘plab odamlarni ko‘rib, yahudiy bo‘lgani uchun odatda bunday majusiylarning uyiga kirmaganini, lekin Xudo unga g‘ayriyahudiylarni iflos yoki nopok deb hisoblamasligini ayon qilganini tushuntirdi. So‘ng ulardan nima uchun uni chaqirganlarini so‘radi.
10:30−33 Korniliy to‘rtinchi kuni farishta uning duosi ijobat bo‘lganini ta’kidlab, Butrusni chaqirishni buyurganida ko‘rgan vahiysini jo‘shqinlik bilan tasvirlab berdi. Bu majusiyning qalbi Xudoning so‘zini intiqlik bilan kutgani tahsinga sazovordir. U: "Endi barchamiz senga Xudodan nima amr qilingan bo‘lsa, eshitish uchun Xudo huzurida turibmiz," dedi.
Bunday ochiq va bilimga chanqoq qalb egasi, shubhasiz, ilohiy yo‘l-yo‘riqlarga sazovor bo‘lishi lozim.
10:34−35 Butrus o‘z guvohligini ochiqchasiga e’tirof etishdan boshladi. Shu paytgacha u Xudoning marhamati faqat Isroil xalqiga tegishli, deb o‘ylardi. Endi u Xudo insonning millatini emas, balki uning samimiy va tavba qilgan qalbini e’tiborga olishini angladi, u yahudiy yoki majusiy bo‘lishidan qat’i nazar. "Ammo har bir xalqda Undan qo‘rqqan va to‘g‘ri yo‘l tutgan kishi Unga maqbuldir."
35-oyatning ikkita asosiy talqini mavjud:
1. Ba’zilarning fikricha, chin dildan tavba qilib, Xudoni izlagan odam, garchi Rabbimiz Iso haqida hech qachon eshitmagan bo‘lsa ham, najot topadi. Buning sababi shundaki, garchi insonning o‘zi Masihning o‘rnini bosuvchi qurbonligi haqida bilmasa-da, Xudo uni biladi va bu qurbonlik orqali insonni qutqaradi. Haqiqiy imonni ko‘rishi bilanoq, u Masihning qurbonligini, shu jumladan bu inson uchun ham e’tiborga oladi.
2. Boshqa bir fikrga ko‘ra, inson taqvodor bo‘lib, adolatli yashasa ham, hali najot topmagan bo‘ladi. Najot faqat Rabbimiz Iso Masihga ishonish orqali keladi. Ammo Xudo bir kishining Rabbidan olgan nurga muvofiq yashayotganini ko‘rsa, u odamning Xushxabarni eshitishi va shu tariqa najot topish imkoniyatiga ega bo‘lishi uchun g‘amxo‘rlik qiladi.
Biz ikkinchi nuqtai nazarni to‘g‘riroq deb hisoblaymiz.
10:36−38 Keyin Butrus tinglovchilariga Xushxabar dastlab yahudiylarga yuborilgan bo‘lsa-da, Iso Masih barchaning - yahudiylarning ham, majusiylarning ham Rabbisi ekanligini eslatdi. Uning tinglovchilari Nosiralik Iso haqidagi hikoyani eshitgan bo‘lsalar kerak. Bu voqea Yahyo cho‘mdirgan paytda Jalilada boshlanib, butun Yahudiyaga tarqalgan edi. Muqaddas Ruh bilan moylanib, bu Iso boshqalarga fidokorona xizmat qilib, barcha iblis changalidagilarga shifo berib, yashagan.
10:39−41 Havoriylar Iso qilgan barcha ishlarning haqiqatini tasdiqlay oladigan guvohlar edi. Ular Iso bilan butun Yahudiya va Quddus bo‘ylab yurdilar. Iso benuqson hayot kechirganiga qaramay, odamlar uni yog‘ochga osib o‘ldirdilar. Biroq Xudo uchinchi kuni Uni tiriltirdi va Xudo tomonidan oldindan tanlab qo‘yilgan guvohlar Uni ko‘rdilar. Bizga ma’lum bo‘lishicha, Rabbimiz Isoni tirilganidan keyin birorta imonsiz ko‘rmagan. Ammo havoriylar Uni nafaqat ko‘rdilar, balki U bilan birga yeb-ichdilar ham. Bu, shubhasiz, tirilgan Xaloskorning tanasi moddiy va hissiy bo‘lganini isbotlaydi.
10:42 Tirilgan Rabbimiz havoriylarga tiriklar va o‘liklarning Hokimi sifatida O‘zi haqida guvohlik berish vazifasini yukladi. Bu Otaning butun hukmni O‘g‘liga topshirgani haqidagi boshqa ko‘plab Muqaddas Yozuv parchalariga mos keladi (Yuhanno 5:22). Albatta, bu shuni anglatadiki, Inson O‘g‘li sifatida U yahudiylarni qanday hukm qilsa, majusiylarni ham shunday hukm qiladi.
10:43 Biroq Butrus sud mavzusida uzoq to‘xtalmadi. Aksincha, ularga xristianlikning buyuk haqiqatini ochib berish orqali hukmdan qanday qutulish mumkinligini tushuntirdi. Barcha payg‘ambarlar ta’lim berganidek, Masihning nomiga ishongan har bir kishi gunohlaridan kechiriladigan bo‘ldi. Bu nafaqat Isroilga, balki butun dunyoga taalluqlidir. Gunohlaringiz kechirilishini istaysizmi? Unday bo‘lsa, Unga ishoning!
10:44−48 Butrus bu nutqini davom ettirayotganda, Muqaddas Ruh majusiylarga quyildi. Ularning hammasi turli tillarda so‘zlab, Xudoga hamdu sano aytishardi. Bu, haqiqatan ham, Korniliy va uning oila a’zolari ustiga Muqaddas Ruh tushganidan dalolat edi. Tug‘ma yahudiy bo‘lgan Yoppiyadan kelgan mehmonlar majusiylar yahudiy bo‘lmasdan turib, Muqaddas Ruhni qabul qilishlari mumkinligi haqidagi fikrdan hayratga tushdilar. Ammo Butrus endi yahudiylarning bid’atlariga unchalik bog‘lanib qolmagan edi. U darhol Xudo yahudiy bilan majusiy o‘rtasida hech qanday farq qo‘ymasligini tushundi va butun Korniliy xonadoniga suvga cho‘mishni taklif qildi.
"Biz kabi Muqaddas Ruhni qabul qilganlar" iborasiga e’tibor bering. Bu majusiylar xuddi yahudiylar singari oddiy imon bilan najot topdilar. Qonunga rioya qilish, xatna qilish va boshqa biror marosim yoki urf-odat haqida gap ham bo‘lmadi.
Butparastlarga Muqaddas Ruhning tushishi bilan bog‘liq voqealar tartibiga ham e’tibor qarating:
1. Ular so‘zni tingladilar, ya’ni imon keltirdilar (44-oyat).
2. Ularning ustiga Muqaddas Ruh tushdi (44-47-oyatlar).
3. Ular suv bilan imonini tasdiqladi (48-oyat).
Xudo odamlarni O‘z nomi bilan chaqirganda, yahudiylar uchun ham, majusiylar uchun ham amal qiladigan imon keltirish tartibi mana shunday.
Qaysariyada Xudoning Ruhi shunday marhamat ko‘rsatganidan so‘ng, imonlilarning Butrusni bir necha kun ularnikida qolishga ko‘ndirgani tabiiy edi.