Havoriylarning faoliyati: 20  Bob

1-oyatda havoriy Efesdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri Makedoniyaga yo‘l olgani aytilgan. Biroq, 2 Korinfliklardan bilamizki, u avval TROADAga borgan ekan. U yerda Injilni targ‘ib qilish uchun qulay imkoniyat topgan, ammo uning asosiy maqsadi Titus bilan uchrashib, korinfliklar birinchi maktubni qanday qabul qilganini bilish edi. Titni Troadada topolmagach, Pavlus Makedoniyaga yo‘l olib, Egey dengizining shimoli-sharqiy qismini kesib o‘tdi. Shubhasiz, u NEAPOLda qirg‘oqqa chiqqan, so‘ng qit’aning ichkarisiga, FILIPPga yo‘l olgan. Makedoniyada, ehtimol Filippda, Pavlus Titus bilan uchrashib, undan Korinfdan umidli xabar oldi. Aynan o‘sha paytda u korinfliklarga ikkinchi maktubini yozgan bo‘lsa kerak (milodiy 56-yil). (2Kor 1:8−9; 2:12−14; 7:5−7 ga qarang.)

20:2−3 Makedoniyada bir muddat xizmat qilgach, Pavlus janubga, ELLADA yoki AXAIYAga yo‘l oldi. Havoriy u yerda o‘tkazgan uch oyning aksariyat qismini, shubhasiz, KORINFda o‘tkazgan va aynan shu paytda Rimliklarga maktubini yozgan. Ba’zi tadqiqotchilar fikricha, Galatiyaliklar maktubi ham shu davrda yozilgan.

20:3 Dastlab Pavlus Korinfdan to‘g‘ri Egey dengizi orqali Suriyaga borishni rejalashtirgan edi. Ammo yahudiylar yo‘lda uni o‘ldirishga til biriktirganini bilgach, u yo‘nalishini o‘zgartirib, yana shimolga, MAKEDONIYA orqali yo‘l oldi.

20:4 Bu yerda biz Pavlusning ba’zi hamrohlari bilan tanishamiz. Ushbu oyatda ular faqat Osiyogacha u bilan birga bo‘lishgani aytilgan, ammo ularning ayrimlari hatto Rimda ham Pavlus bilan birga bo‘lganini bilamiz.

Veriyalik Sosipatr Pirrov, Rimliklarga 16:21 da tilga olingan Pavlusning qarindoshi bo‘lishi mumkin.

Fessalonikalik Aristarx Efesdagi g‘alayonda deyarli halok bo‘lgan edi (Havoriylar 19:29). Keyinchalik u Pavlus bilan birga Rimda qamoqqa tashlangani aytiladi (Flm 1:23; Kol 4:10).

Sekund ham asli fessalonikalik bo‘lib, Pavlusni Osiyogacha, ehtimol Troada yoki Miletgacha kuzatib borgan.

Derbiyalik Gayni Efesda olomon tutib olgan makedoniyalik bilan adashtirmaslik kerak (Havoriylar 19:29). Yangi Ahdda yana bir Gay - Korinf aholisi haqida aytilgan, Pavlus u yerda bo‘lganida uning uyida turgan (Rim 16:23). Yuhannoning uchinchi maktubi Efes yaqinidagi shaharlardan birida yashovchi Gay ismli kishiga yo‘llangan. Gay ismi keng tarqalgan edi.

Timo‘tiy nafaqat Pavlusga Osiyogacha hamrohlik qilgan, balki u birinchi marta qamoqqa olinganida ham u bilan birga Rimda bo‘lgan. Keyinchalik u Pavlus bilan birga prokonsulyar Osiyoda sayohat qilgan. Havoriy Pavlus Timo‘tiyga yo‘llagan ikkinchi maktubida u bilan yana ko‘rishish istagini bildirgan, ammo bu istak amalga oshgan-oshmagani bizga noma’lum.

Kichik Osiyolik Tixik, chamasi, havoriyni Miletgacha kuzatib borgan. Keyinchalik u Rimda Pavlusga qo‘shilgan va aytilishicha, ikkinchi qamoqqa tushgunga qadar (va qamoq paytida ham) u bilan birga ishlagan.

Trofim, ehtimol, Kichik Osiyodagi Efes shahrida yashagan g‘ayriyahudiy edi. U Pavlus bilan birga Quddusga borib, havoriyning hibsga olinishiga beixtiyor sabab bo‘lgan. U 2 Timo‘tiy 4:20 da ham tilga olingan.

20:5−6 Ko‘rinishidan, yuqoridagi yetti birodar Troadaga oldinroq jo‘nab ketishgan, Pavlus va Luqo esa bu orada FILIPPga tashrif buyurishgan. (Luqo havoriy bilan birga bo‘lgan deb o‘ylaymiz, chunki bu parchada birinchi shaxs olmoshi ishlatilgan: 5-oyatda "bizni", 6-oyatda "biz" va hokazo.) Xamirturushsiz non bayrami, ya’ni yahudiylarning Fisih bayramidan so‘ng, Pavlus va Luqo Makedoniyadan Troadaga yo‘l olishdi. Odatda bunday sayohat besh kun davom etmasdi. Bu yerdagi kechikishning sababi tushuntirilmagan.

20:7−9 6 va 7-oyatlarni taqqoslaganda, havoriy yakshanba kuni non sindirish marosimida qatnashish uchun ataylab Troadada yetti kun kutganga o‘xshaydi. 7-oyatdan ko‘rinib turibdiki, ilk masihiylarda haftaning birinchi kunida yig‘ilib, Qutlug‘ Kechlik marosimini o‘tkazish odati bo‘lgan.

Pavlusning yarim tungacha gapirishi bizni ajablantirmasligi kerak. Jamoatning ruhiy hayoti jo‘shqin bo‘lganida, Xudoning Ruhi vaqt chegaralariga bo‘ysunmasligi mumkin. Tun asta-sekin cho‘zilib borar, xona isib, dim bo‘lib qolgandi. Bunga ko‘p sonli chiroqlarning yorug‘ligi va odamlarning ko‘pligi sabab bo‘lgan bo‘lsa kerak. Ochiq derazada o‘tirgan Yevtix ismli bir yigit uxlab qolib, toshdek pastga, yerga quladi. U uchinchi qavatdan yiqilib, jon berdi.

20:10 Ammo Pavlus pastga tushib, bir paytlar payg‘ambarlar qilganidek, yigitning jasadi ustiga cho‘zildi va uni quchoqladi. So‘ngra u odamlarga endi tashvishlanmasliklari kerakligini, chunki Yevtix tirik ekanligini aytdi. Pavlusning so‘zlaridan yig‘ilganlarning tashvishi ortiqcha bo‘lgani ko‘rinishi mumkin, chunki yigit o‘lmagan, uning joni hali ham unda edi. Biroq 9-oyatdan uning haqiqatan ham o‘lganligi aniq. Havoriylarga berilgan hokimiyat tufayli, Pavlus uni mo‘jizaviy tarzda tiriltirdi.

20:11−12 Pavlus yuqoriga qaytgach, ular non sindirishdi (11-modda), ya’ni kechki ovqatni o‘tkazdilar, aslida shu maqsadda yig‘ilgan edilar (7-modda). Keyin ular umumiy ziyofatga kirishdilar, ehtimol, bu agape yoki sevgi kechasi edi. Ilk masihiy jamoatida non sindirish marosimiga butun jamoa ishtirok etadigan ziyofat hamrohlik qilardi, ammo asta-sekin bu an’ana to‘xtatildi, chunki suiiste’molliklar boshlandi (1Kor 11:20−22).

Butun tun davom etgan va unutilmas bo‘lgan bu yig‘ilishdan so‘ng, havoriy Troadadagi masihiylar bilan xayrlashdi.

20:13−15 Pavlus Troadani tark etib, ASS ga o‘ttiz kilometrga yaqin piyoda yurdi. Uning hamrohlari dengiz orqali burunni aylanib o‘tib, uni janub tomondagi kemaga oldilar. Ehtimol, u Xudoning Kalomi ustida mulohaza yuritish uchun biroz vaqt yolg‘iz qolishni istagan bo‘lsa kerak.

Ular Kichik Osiyoning g‘arbiy qirg‘oqlari bo‘ylab janubga suzib, avval LESBOS orolining bosh shahri MITILINAga yetib keldilar. Ertasi kuni kechqurun XIOS oroli yonida langar tashladilar. Yana bir kun suzgach, SAMOS oroliga yetib keldilar va TROGILLIYAda to‘xtadilar. Nihoyat, sayohatchilar Kichik Osiyoning janubi-g‘arbiy sohilida, Efesdan ellik to‘rt kilometr janubda joylashgan MILIT portiga yetib keldilar.

20:16 Pavlus ataylab Efesga kirmadi, chunki bu uni uzoq vaqt ushlab qolishidan xavotirda edi, u esa Hosil bayramigacha Quddusga yetib borishga shoshilayotgan edi.

20:17 Pavlus Milet shahriga kelgach, Efesdagi oqsoqollarga xabar yuborib, o‘z huzuriga kelishlarini so‘radi. Ular xabarni olgunlaricha va Miletga yetib kelgunlaricha bir qancha vaqt o‘tdi. Biroq ular buyuk havoriyning ajoyib nutqi bilan mukofotlandilar. Unda Hazrati Iso Masihning mukammal xizmatkorining go‘zal tasviri aks ettirilgan. Biz Najotkorga o‘zini butunlay bag‘ishlagan insonni ko‘ramiz. U tinimsiz mehnat qilar, charchamaydigan va qo‘rqmas edi. Uni haqiqiy kamtarlik ajratib turardi. Hech qanday sinov uning uchun haddan tashqari og‘ir emas edi. Uning xizmati yurakdan chiqqan edi. U qo‘rqmas va muqaddas jasoratga to‘la edi. Uning uchun tirik qolish yoki o‘lish emas, balki Xudoning irodasi amalga oshishi va odamlar Xushxabarni eshitishlari muhim edi. Uning barcha harakatlari beg‘araz edi. U olishdan ko‘ra berishni afzal ko‘rardi. Qiyinchiliklar uni cho‘chitmadi. U o‘zi va’z qilgan narsalarni amalda bajarardi.

20:18−19 Havoriy Efeslik oqsoqollarga ular bilan birga bo‘lganida qanday yashagani haqida eslatdi. Osiyoga kelgan birinchi kunidan boshlab va u yerda bo‘lgan butun davr mobaynida u samimiy kamtarlik va fidokorlik bilan Rabbimizga xizmat qildi. Pavlusning xizmatida ko‘z yoshlari, qayg‘ular va vasvasalar bilan bog‘liq vaziyatlar bo‘lib turardi. U doimo yahudiylarning yomon niyatlari tufayli ta’qibga uchrardi. Shunday bo‘lsa-da, bunday noqulay sharoitlarga qaramay, u jasorat va qat’iyat bilan xizmat qilardi.

20:20−21 Pavlus Efesliklarga ma’naviy hayotda foydali bo‘lishi mumkin bo‘lgan hech narsani yashirmadi. Iso Masihning sevgisi tufayli, u xalq orasida va uyma-uy va’z qildi. Ya’ni, u vaqti-vaqti bilan yig‘ilishlar o‘tkazmasdan, aksincha, masihiylarning ma’nan o‘sishiga hissa qo‘shish uchun har qanday imkoniyatdan foydalanardi. Millati va oldingi diniy tajribasidan qat’i nazar, u barchaga murojaat qilib, Xudo oldida tavba qilish va Rabbimiz Iso Masihga ishonish zarurligini targ‘ib qildi. Injilning eng muhim ikki unsuri ana shulardan iborat. Har bir murojaatda, agar u samimiy bo‘lsa, tavba ham, imon ham mavjud. Bu bir tanganing ikki tomonidir. Agar inson to‘g‘ri tavba qilmasa, najotbaxsh imonning bo‘lishi mumkin emas. Boshqa tomondan, Xudoning O‘g‘liga bo‘lgan ishonch bo‘lmasa, tavba qilish befoyda bo‘lardi. Tavba gunohkorning qalbida o‘zini halokatga mahkum ekanini tan olib, Tangri hukmiga bo‘ysunishidir. Imon esa Masihga murojaat qilish, Uni Rabbimiz va Najotkorimiz sifatida qabul qilish qaroridir.

Yangi Ahdning ko‘pgina oyatlarida najotning yagona sharti imon ekani ta’kidlanadi. Ammo imon tavbani taqozo qiladi. Agar inson hali Xaloskorga muhtojligini anglamagan bo‘lsa, qanday qilib Masihga Xaloskor sifatida chin dildan ishonishi mumkin? Gunohkorni Muqaddas Ruh yetaklaydigan o‘z ehtiyojini anglash tavbadir.

20:22−23 O‘tmishda efesliklar orasida o‘zini qanday tutganini eslatib, havoriy endi kelajakka nazar tashlab, uni kutayotgan azob-uqubatlar haqida gapiradi. Ruh uni Quddusga borishga undardi. Ichki bir ovoz uni u yerga chorlar, chamasi, unga bo‘ysunmaslikning iloji yo‘q edi. Garchi Quddusdagi voqealar qanday kechishini aniq bilmasa-da, u zanjirband bo‘lish va qayg‘ular uning qismatiga aylanishini bilardi. Muqaddas Ruh bu haqda unga barcha shaharlarda, ehtimol payg‘ambarlar orqali yoki bevosita uning o‘ziga yuqoridan yuborilgan vahiy vositasida guvohlik bergan.

20:24 Ushbu bashorat haqida o‘ylar ekan, Pavlus hayotiga tahdid solayotgan xavf-xatarni e’tiborga olishni lozim topmadi. Uning maqsadi Xudoga itoat etib, Unga ma’qul bo‘lish edi. Agar bu maqsadni amalga oshirish uchun o‘z hayotini qurbon qilish kerak bo‘lsa, u bunga tayyor edi. U uchun jon bergan Zot yo‘lida u qilmagan qurbonlik yo‘q edi. Uning uchun yagona muhim narsa o‘z vazifasini bajarish va Rabbimiz Isodan qabul qilgan xizmatini yakunlash, Xudoning inoyati haqidagi Xushxabarni va’z qilish edi. Pavlus va’z qilgan Xushxabarning mohiyatini, ya’ni Xudoning inoyati to‘g‘risidagi Injilni boshqa hech qanday so‘z bilan yaxshiroq ifodalab bo‘lmaydi. Bu faqat do‘zaxda abadiy qolishga loyiq bo‘lgan jinoyatchi, fosiq gunohkorlarga nisbatan Xudoning beqiyos marhamati haqidagi xushxabardir. Bu Xudoning suyukli O‘g‘li azob chekish, O‘z qonini to‘kish va Golgofada o‘lish uchun eng oliy saodat hukm surgan porloq osmondan tushgani haqidagi xabardir, toki Unga ishonganlar gunohlari kechirilsin va abadiy hayotga erishsin.

20:25−27 Pavlus sevimli efeslik birodarlarini boshqa hech qachon ko‘rmasligiga ishonchi komil edi, lekin ularning oldida vijdoni pok edi, chunki u ularga Xudoning butun irodasini ochish uchun hech qanday imkoniyatni qo‘ldan boy bermaganini bilardi. U ularga nafaqat Injil asoslarini, balki to‘g‘ri hayot kechirish uchun zarur bo‘lgan barcha haqiqatlarni o‘rgatgan edi.

20:28 Yer yuzida bu oqsoqollarni yana bir bor uchratish unga nasib etmaganligi sababli, u ularga birinchi navbatda o‘z ruhlarining pokligini saqlashdek muqaddas majburiyatni yukladi. Ular faqatgina Rab bilan muloqotda bo‘lib, jamoatning ma’naviy rahbarlari bo‘lishlari mumkin edi.

Ular oqsoqollar sifatida Muqaddas Ruh ularni nazoratchi qilib qo‘ygan butun suruvga e’tiborli bo‘lishlari kerak. Yuqorida ta’kidlanganidek, Yangi Ahddagi nozirlar yepiskoplar, oqsoqollar va presviterlar deb ham ataladi. Bu oyatda ta’kidlanishicha, oqsoqollar mahalliy jamoa tomonidan tayinlanmaydi va saylanmaydi. Ularni Muqaddas Ruh nazoratchi qilib qo‘ygan va ular xizmat qilayotgan barcha imonlilar buni tan olishlari kerak.

Bundan tashqari, ular Xudoning jamoatini qo‘riqlashlari kerak. Bu vazifaning muhimligi quyidagi so‘zlarda ta’kidlanadi: "...O‘z qoni bilan sotib olgan." So‘nggi ibora mufassirlar o‘rtasida ko‘plab munozara va tortishuvlarga sabab bo‘lgan. Uning muammoli nuqtasi Xudo O‘z qonini to‘kdi, degan da’vo edi. Biroq Xudo Ruhdir (ya’ni nomoddiy mohiyatga ega). O‘z qonini to‘kkan Rabbimiz Iso bo‘lib, garchi Iso Xudo bo‘lsa-da, Muqaddas Kitobda Xudo azob chekib vafot etgani haqida hech narsa aytilmagan.

Aksariyat qo‘lyozmalarda: "O‘z qoni bilan sotib olgan Parvardigor va Xudoning jamoati," deb yozilgan. Bu so‘zlardan ma’lum bo‘ladiki, O‘z qonini to‘kkan ikkinchi Ilohiy Shaxs (Parvardigor) ekan.

Muqaddas Kitobning Elberfeld tarjimasi ushbu parchaning asl mohiyatiga eng yaqin bo‘lib, uni quyidagi so‘zlar bilan ifodalaydi: "O‘z (O‘g‘lining) qoni bilan O‘ziga sotib olgan Xudoning jamoati." Xudo bu yerda jamoatning xaloskori sifatida namoyon bo‘lib, bu to‘lovni O‘z O‘g‘li, muborak Rabbimiz Isoning qoni bilan amalga oshirgan.

20:29−30 Pavel o‘zi ketganidan keyin jamoatga ham tashqaridan, ham ichkaridan hujumlar bo‘lishini yaxshi bilardi. Soxta muallimlar, qo‘y terisini yopingan bo‘rilar suruvni ayovsiz qiynaydilar. Jamoatning o‘zida ham odamlar haqiqatni buzib ko‘rsatib, shogirdlarni o‘z orqasidan ergashtirishga urinib, yuqori mansabga intiladilar.

20:31 Ushbu xavf-xatarlarni ko‘rib, oqsoqollar hushyor bo‘lishlari va uch yil davomida Pavlus ularni kecha-kunduz yig‘lab ogohlantirganini doimo yodda tutishlari kerak.

20:32 Endi Pavlus faqat ularni Xudoga va Uning inoyat so‘ziga topshirishga qodir edi. E’tibor bering, u ularni boshqa odamlarga, havoriylarning taxminiy vorislariga topshirmagan. U ularni ko‘proq Xudoga va Muqaddas Kitobga ishonib topshirdi. Bu, Muqaddas Yozuvlarning yetarliligiga yaqqol dalil bo‘la oladi. Aynan u imonlilarga nasihat qilishi va ularga barcha muqaddaslar bilan birga meros qoldirishi mumkin.

20:33−35 Nutqining yakunida havoriy Pavlus yana bir bor o‘z hayoti va xizmati misolini keltirdi. U vijdonan aytishi mumkin ediki, hech kimdan na kumush, na oltin, na kiyim-kechak talab qilmagan. Uni Parvardigor yo‘lida mehnat qilishga undagan narsa o‘zining moddiy ahvolini yaxshilashga intilish emas edi. Aslida, u moddiy jihatdan kambag‘al edi, lekin Xudo bilan muloqot uni boyitardi. Qo‘llarini ko‘rsatib, bu qo‘llar o‘zining va yonidagilarning ehtiyojlarini qondirish uchun ko‘p ter to‘kkanini eslatishi mumkin edi. Bundan tashqari, u zaiflarga - bemorlarga, ruhiy yoki ma’naviy zaiflarga yordam berish imkoniyatiga ega bo‘lish uchun chodirlar yasash bilan shug‘ullangan. Oqsoqollar buni yodda tutishlari va nima qilishsa ham, Hazrati Isoning: "Olishdan ko‘ra berish baxtliroqdir", degan so‘zlarini eslab, avvalo boshqalarning manfaatini ko‘zlashlari lozim. Qizig‘i shundaki, Rabbimizning bu so‘zlari Injillarning hech birida yo‘q. Ular haqiqatan ham Uning ta’limotining mohiyatidir, ammo bu yerda Injildagi Uning so‘zlariga ilohiy ilhomlangan qo‘shimcha sifatida keltirilgan.

20:36−38 Va’zining oxirida Pavlus yerga cho‘kkalab, oqsoqollar bilan birga ibodat qildi. Ular uchun bu chuqur qayg‘u onlari edi. Ular o‘zlarining sevimli havoriysiga bo‘lgan mehrlarini Pavlusning bo‘yniga osilib, uni o‘pish orqali izhor etdilar. Ayniqsa, Pavlusning aytishicha, ular endi uning yuzini ko‘rmasliklari ularni qattiq xafa qilardi. Ular yuraklari siqilib, u Quddusga ketayotgan kemaga qadar kuzatib qo‘yishdi.