Havoriylarning faoliyati: 17 Bob

MakDonaldning Injil kitobiga o`zbek tilidagi sharhlari

17:1 Pavlus va Sila Filippidan chiqib, janubi-g‘arbga qariyb ellik uch kilometr yo‘l bosib, Amfipolga yetib kelishdi. Keyingi to‘xtash joylari Apolloniya bo‘lib, u yana qirq sakkiz kilometr janubi-g‘arbda joylashgan edi. U yerdan g‘arbga yo‘l olib, taxminan oltmish kilometr yurgach, Salonikaga yetib kelishdi. Bu shahar savdo yo‘llari kesishgan joyda joylashgani uchun muhim strategik ahamiyatga ega edi. Muqaddas Ruh bu shaharni Xushxabar turli tomonlarga tarqaladigan markaz sifatida tanladi. Hozirgi kunda bu shahar Saloniki deb ataladi.

Pavlus va Sila Rabbimiz uchun yangi hududlarni zabt etish maqsadida Filippini tark etishganda, Luqo u yerda qolgan bo‘lishi mumkin. Hikoyadagi keyingi o‘zgarish bunga ishora qiladi: birinchi shaxs ko‘plik (biz) o‘rnini uchinchi shaxs (ular) egallaydi.

17:2−3 Missionerlar o‘z odatlariga ko‘ra yahudiylar sinagogasini topib, u yerda Xushxabarni va’z qilishdi. Pavlus uch shanba kuni Tavrotni ochib, bashoratlarga ko‘ra Masih azob chekishi va o‘likdan tirilishi kerakligini ishonchli tarzda isbotladi. (Ba’zilar Pavlus Salonikada taxminan uch oy bo‘lgan, lekin sinagogada faqat uch shanba kuni ta’lim bergan, deb hisoblashadi.) Buni Muqaddas Bitiklardan ko‘rsatib, Pavlus o‘z fikrini davom ettirib, Nosiralik Iso uzoq kutilgan Masih ekanini e’lon qildi. Axir U azob chekib, o‘lib, qayta tirilmadimi? Bu Uning Xudoning Masihi ekanini tasdiqlamaydimi?

17:4−7 Ba’zi yahudiylar ishonib, endi masihiy sifatida Pavlus va Silaga qo‘shildilar. Shuningdek, ko‘plab xudojo‘y yunonlar va shaharning nufuzli ayollaridan ham ko‘pchiligi imon keltirdi. Bu esa ishonmagan yahudiylarni qat’iy harakat qilishga undadi. Ular bozor maydonidan turli bezorilarni yig‘ib, g‘alayon ko‘tarishdi va Pavlus bilan Sila turgan Yasonning uyini qamal qilishdi. Pavlus bilan Silani uyda topolmagach, Yason va boshqa ba’zi imonlilarni shahar hokimlari oldiga sudrab borishdi. O‘zlari istamagan holda, ular Pavlus va Silani "butun dunyoni ostun-ustun qilgan odamlar" deb ta’riflab, ularga tan berishdi. Keyin esa, ularni boshqa bir podshoh - Iso haqida va’z qilib, qaysarning hokimiyatiga qarshi fitna uyushtirganlikda ayblashdi. Yahudiylar uchun qaysar hokimiyatini bunchalik g‘ayrat bilan himoya qilish g‘alati edi, chunki ular odatda Rim imperiyasiga nisbatan juda sovuq, hatto dushmanlik munosabatida bo‘lishardi.

Biroq ularning ayblovlari to‘g‘ri edimi? Shubhasiz, ular Pavlusning Masihning ikkinchi kelishi, ya’ni butun yer yuzi ustidan hukmronlik qilishi haqidagi xabarini eshitgan edilar. Ammo bu bevosita qaysar uchun xavf tug‘dirmasdi, chunki Masih butun Isroil xalqi tavba qilgandan keyingina hukmronlik qilish uchun qaytib keladi.

17:8−9 Bu xabarlar shahar rahbarlarini xavotirga soldi. Ular Yason va u bilan birga bo‘lganlardan mehmonlari uchun kafolat berishni talab qilishdi, ehtimol ularning shahardan chiqib ketishini ham talab qilishgan. Shundan so‘ng ularni qo‘yib yuborishdi.

17:10−12 Salonikadagi birodarlar voizlar shahardan chiqib ketgani ma’qul degan qarorga kelishdi, shuning uchun ularni tunda Veriyaga jo‘natishdi. U yerda Xushxabarning bu qo‘rqmas va tinim bilmas targ‘ibotchilari darhol yahudiy sinagogasiga borib, ta’lim bera boshlashdi. Mahalliy yahudiylar xolis bo‘lib, Muqaddas Bitiklarni sinchkovlik bilan o‘rganib, tekshirib va taqqoslab chiqishdi. Ularning aqllari ta’limga ochiq edi, ammo o‘zlariga o‘rgatilayotgan narsalarni doimo Muqaddas Bitiklar bilan solishtirib borardilar. Bu yahudiylardan ko‘pchiligi ishondi. Shuningdek, hurmatli majusiy ayollar va erkaklardan ham ko‘plab yangi imonlilar paydo bo‘ldi.

17:13−14 Pavlus va Sila Veriyada xizmatlarini davom ettirayotgani haqidagi xabar Salonikaga yetib borgach, u yerdagi yahudiylar ataylab Veriyaga kelib, xalqni havoriyga qarshi qo‘zg‘atib g‘azablantirdilar. Shu bois birodarlar Pavlusni bir nechta masihiylar bilan birga dengiz tomon jo‘natishdi. Aftidan, ular Diumga yetib borishib, u yerdan Afina yaqinidagi port shahri Pireyga suzib ketishgan. Sila bilan Timo‘tiy esa Veriyada qolishdi.

17:15 Veriyadan Afinagacha bo‘lgan yo‘l uzoq edi va ba’zi birodarlarning butun yo‘l davomida Pavlusga hamroh bo‘lish istagi Veriyalik masihiylarning chinakam sadoqati va muhabbatini ko‘rsatardi. Afinada Pavlusni qoldirib ketish vaqti kelganda, u ularga Sila bilan Timo‘tiyga iloji boricha tezroq unga qo‘shilish haqida xabar yetkazishni topshirdi.

17:16 Ularni Afinada kutayotgan Pavlus bu shaharda hukm surayotgan butparastlikdan qattiq g‘azablandi. Garchi Afina madaniyat, ilm-fan va nafis san’at markazi bo‘lsa-da, Pavlusni bular qiziqtirmasdi. U diqqatga sazovor joylarni tomosha qilishga vaqtini sarflamadi. Arnot shunday sharhlaydi:

"Gap shundaki, u marmar haykallarni past baholagani emas, balki tirik odamlarni yuqori baholagani edi. Abadiy ruhlarni nafis san’atlardan ko‘ra muhimroq deb bilgan odam zaif emas, balki kuchlidir... Pavlus butparastlikni go‘zal va beozor emas, balki dahshatli deb hisoblardi". (William Arnot, The Church in the House: A Series of Lessons on the Acts of the Apostles, 379-bet va keyingi)

17:17−18 U sinagogada yahudiylar va Xudoga sig‘inuvchilar bilan suhbatlashar, shuningdek, maydonlarda uni tinglashni xohlagan barchaga va’z qilardi. Shunday qilib, u ba’zi epikurchi va stoik faylasuflar bilan uchrashdi. Epikurchilar, hayotning oliy ma’nosi bilimga intilishda emas, balki rohat-farog‘atda deb ta’lim bergan faylasuf Epikurning izdoshlari edi. Stoiklar esa, donishmandlik kuchli his-tuyg‘ulardan xalos bo‘lishda, quvonch va qayg‘ularga befarq qolib, tabiat qonunlariga so‘zsiz bo‘ysunishda, deb hisoblagan panteistlar edi. Bu ikki falsafiy maktab vakillari Pavlusni eshitgach, uni safsataboz va begona xudolarning targ‘ibotchisi deb o‘ylashdi, chunki u ularga Iso va tirilish haqida xushxabar yetkazayotgan edi.

17:19-21 Ular uni olib, Mars tepaligida (yunoncha Ares) yig‘iladigan oliy sudga o‘xshash areopagga olib borishdi. Bu holda, bu so‘zning asl ma’nosidagi sud emas, balki Pavlusga o‘z ta’limotini hakamlar va xalq oldida bayon etish imkonini bergan tinglov edi. Bu 21-oyatda ma’lum darajada tushuntirilgan. Afinaliklar o‘zaro suhbatlashish va boshqalarni tinglash uchun u yerda to‘planishni juda yoqtirishardi. Chamasi, buning uchun ularda cheksiz vaqt bor edi.

17:22 Sud o‘rtasida turib, Pavlus "Areopagdagi nutq" deb tanilgan va’zini so‘zladi. Uni o‘rganayotganda shuni esda tutish kerakki, u yahudiylarga emas, majusiylarga murojaat qilgan. Ular Eski Ahd bilan tanish emasdi, shuning uchun u avvalo tinglovchilarini qiziqtirishi mumkin bo‘lgan mavzuni topishi lozim edi. U gapni afinaliklar ayniqsa xudojo‘y ekanligini ta’kidlashdan boshladi. Darhaqiqat, Afina juda diniy shahar bo‘lib, unda odamlardan ko‘ra ko‘proq butlar bo‘lgani buning isboti edi!

17:23 Pavlus o‘zi ko‘rgan butlar orasida "NOMA’LUM XUDOGA" deb yozilgan qurbongohni esladi. Bu yozuv uning va’zining boshlang‘ich nuqtasi bo‘ldi. Unda havoriy ikkita muhim holatni ko‘rdi: birinchidan, Xudoning mavjudligi, ikkinchidan esa, afinaliklar Uni bilmasligi. Shundan so‘ng, Pavlus tabiiy ravishda haqiqiy Xudo haqida gapira boshladi. Kimdir aytganidek, u ularning adashgan dindorlik oqimini to‘g‘ri yo‘lga soldi.

17:24−25 Missionerlar ta’kidlashicha, majusiylarga guvohlik berishda Xudo haqidagi va’zni yaratilish haqidagi hikoyadan boshlash ma’qul. Pavlus afinaliklarga va’z qilishni aynan shunday boshladi. Tinglovchilarning e’tiborini atrofdagi ko‘plab majusiy ibodatxonalarga qaratib, havoriy ularga haqiqiy Xudo qo‘lda yasalgan ibodatxonalarda yashamasligini va inson xizmatlariga muhtoj emasligini eslatdi. Majusiy ibodatxonalarida kohinlar ko‘pincha o‘z xudolariga oziq-ovqat va boshqa "birinchi ehtiyoj narsalari"ni olib kelishsa-da, haqiqiy Xudo insonning hech qanday xizmatiga muhtoj emas, chunki U hayot, nafas va hamma narsaning manbaiidir.

17:26−28 So‘ng Pavlus inson zotining kelib chiqishiga to‘xtaldi. Barcha xalqlar yagona ajdod - Odam Atodan tarqalgan. Xudo nafaqat turli xalqlarni vujudga keltirdi, balki ularning har biriga o‘z zamoni va hududini ham belgiladi. Uni izlashlari uchun ularga son-sanoqsiz marhamatlar ko‘rsatdi. Garchi U hech kimdan uzoqda bo‘lmasa-da, ular Uni his qilishlarini va topishlarini istardi. Aynan haqiqiy Xudo bilan biz yashayapmiz, harakat qilyapmiz va mavjudmiz. U bizni nafaqat yaratgan, balki har tomondan qurshab turadi.

17:28 Yaratilganlarning Yaratuvchi bilan munosabatlarini yana bir bor ta’kidlash uchun, Pavlus ularning yunon shoirlaridan iqtibos keltirdi: "Biz Uning naslidanmiz". Bu so‘zlarni insonlarning birodarligi va Xudoning otaligi haqidagi ta’limot sifatida talqin qilmaslik kerak. Biz Xudoning nasli bo‘lsak-da, faqat Rabbimiz Iso Masihga ishonganimizdagina Xudoning farzandlari bo‘lamiz.

17:29 Pavlus o‘z mulohazalarini davom ettiradi. Agar odamlar Xudoning nasli bo‘lsa, Uni oltin, kumush yoki toshdan yasalgan butlarga o‘xshatib bo‘lmaydi. Bular inson san’ati va tasavvuridan kelib chiqqan bo‘lib, odamlardan pastroq turadi. Bu sanamlar qaysidir ma’noda inson faoliyatining mahsuli bo‘lsa, aslida insonning o‘zi Xudoning ijodi ekanligidadir.

17:30 Butparastlikning butun bema’niligini ko‘rsatib, Pavlus ko‘p asrlar davomida Xudo majusiylarning bilimsizligini e’tiborsiz qoldirganini ta’kidlaydi. Ammo endi, Xushxabar e’lon qilingach, U hamma joydagi odamlarni tavba qilishga, ya’ni O‘ziga yuzlanishga buyurmoqda.

17:31 Bu xabar juda shoshilinch edi, chunki Xudo O‘zi tayinlagan Zot - Hazrati Iso Masih orqali dunyoni adolatli hukm qiladigan kunni belgilagan. Bu, Masih yer yuziga qaytib, dushmanlarini mag‘lub etib, Ming yillik Saltanatni boshlaydigan paytdagi hukmni nazarda tutadi. Buni Xudoning Rabbimiz Isoni o‘likdan tiriltirgan voqeasi ham tasdiqlaydi. Shunday qilib, Pavlus bizni o‘zining sevimli mavzusi - Masihning tirilishiga olib keladi.

17:32−33 Ehtimol, Pavel o‘z nutqini tugatmagan bo‘lishi mumkin. Uni o‘liklardan tirilish g‘oyasini inkor etuvchilarning mazax qilishlari to‘xtatib qo‘ydi. Boshqalar masxara qilmasdi, ammo ikkilanardi. Ular: "Bu haqda sendan boshqa vaqtda eshitamiz," deb qaror qabul qilishni keyinga qoldirdilar. Ular Masihning kelishi falokatli kun bo‘lishini tan olishardi. Ular "Hech qachon" deyolmasdi, balki "Hozir emas" deyishardi.

17:34 Biroq afinaliklarga murojaat muvaffaqiyatsizlik bilan tugadi, deb o‘ylash noto‘g‘ri bo‘lardi. Oxir-oqibat, qozilardan biri - Areopagit bo‘lgan Dionisiy imon keltirdi. Damar ismli ayol va ismlari zikr qilinmagan boshqa kishilar ham iymon keltirdilar.

Shunday qilib, Pavlus ularning orasidan chiqib ketdi. "Afina haqida boshqa hech narsa eshitmaymiz. Pavlus quvg‘inlarga duchor bo‘lgan joyga qaytib borar, ammo yengiltaklik, befarqlik bilan munosabatda bo‘lgan joyda u boshqa gapirishi mumkin emas edi" ("Tanlanganlar").

Ba’zi odamlar bu va’zni tanqid qilishadi, chunki unda afinaliklarning dindorligi maqtovga o‘xshaydi, aslida esa ular ashaddiy butparast edilar; unda Pavel, ehtimol, butparastlar xudosiga tegishli bo‘lgan yozuv haqiqiy Xudoni anglatadi, deb taxmin qiladi; Pavel bu va’zni afinaliklarning urf-odatlari va an’analariga haddan tashqari moslashtirgan va unda Injil havoriylarning boshqa ba’zi va’zlarida bo‘lgani kabi aniq va ishonchli bayon etilmagan. Bu ta’nalar adolatsiz. Yuqorida aytib o‘tganimizdek, Pavlus avvaliga tinglovchilar bilan muloqot o‘rnatishga intilgan, keyin esa asta - sekin tinglovchilarni avvaliga haqiqiy Xudo to‘g‘risidagi bilimga, keyin esa Masihning Sudya sifatida kelishi munosabati bilan tavba qilishga undagan. Havoriy Pavlusning va’zini isbotlash uchun shuni aytish kifoyaki, bu va’z tufayli ba’zi insonlar Xudoga chin dildan murojaat qilishgan.

NOODATIY KAFEDRALAR

Pavlus va’z qilgan Areopag (Mars tepaligi) ilk masihiylar va’z qilgan g‘ayrioddiy joylardan biri edi. Ular ko‘chada, ochiq havoda va’z qilishni juda yaxshi ko‘rishardi. Ehtimol, tinglovchilar va qutqarilganlarning soniga ko‘ra, havoriylar Hosil bayramida ko‘chada va’z qilishgandir (Havoriylar 2: 6, 41; ba’zi olimlarning fikricha, va’z ma’bad hovlisida bo‘lgan). Ochiq havoda va’z qilishning boshqa holatlari 8: 5, 25: 40 da qayd etilgan; 13.44; 14:8-18.

Ibodatxona hududi kamida uchta holatda (3:1−11; 5:21, 42). Filippi shahrida Pavlus va uning hamrohlari daryo bo‘yida va’z qilishardi. Bu yerda, Afinada, Areopagda nutq so‘zlashdan oldin, Pavlus bozor maydonida va’z qilgan (17:17). Quddusda u Antoniy qal’asi zinapoyasidan turib g‘azablangan olomonga murojaat qildi (21:40 - 22:21).

Havoriylar kamida to‘rt marta yahudiylar sinedrioni oldida va’z qilishgan. Pyotr va Ioann (4:8.19); Pyotr va boshqa havoriylar (5:27−32); Stefan (7:2−53) va Pavel (22:30 - 23:10).

Odatda Pavlus va uning hamrohlari xushxabarni ibodatxonalarda va’z qilishardi (9:20; 13:5.14; 14:1; 17:1−2.10.17; 18:4.19.26; 19:8).

Xususiy uylardan bir necha bor foydalanilgan. Butrus Korniliy xonadonida va’z qilgan (10:22.24). Filippi shahrida Pavlus va Sila qamoqxona qo‘riqchisining uyida va’z qilishdi (16:31−32). Korinfda, Pavlus ibodatxona boshlig‘i Krispning uyida va’z qilgan (18: 7 - 8). U yarim tungacha Troyadagi xususiy uyda va’z qilgan (20:7). U Efesda (20:20) va Rimda ijaraga olgan uyida (28:30−31) uyma-uy va’z qilgan.

Filipp habash amaldorga aravada (8:31−35), Pavel esa kemada (27:21−26) xushxabar berdi. Efesda u har kuni maktabda va’z qilardi (19:9).

Pavlus sudda Feliks (24:10), Fest (25:8) va Agrippa (26:1−29) oldida xushxabarni e’lon qildi.

8:4 da tarqalib ketgan masihiylar hamma joyda xushxabarni va’z qilishganini o‘qiymiz.

Xullas, ilk masihiylar xushxabar har doim maxsus, " muqaddas " binolarda va’z qilinishi kerak, deb hisoblamaganlar. Odamlar qayerda bo‘lmasin, ularni Masih bilan tanishtirishning ma’nosi ham, imkoniyati ham bor edi. A. B. Simpson bunga qo‘shiladi:

Qadimgi masihiylar har bir vaziyatga Masih haqida shohidlik berish imkoniyati sifatida qarashgan. Hatto podshohlar va hokimlar huzuriga olib borilganda ham, ularning xayoliga hech qachon munozarali masalalarni muhokama qilishdan bosh tortish va buning oqibatidan qo‘rqib, o‘zlarini ochiqchasiga nasroniy deb e’lon qilmaslik fikri kelmagan. Ular uchun bu faqat podshohlar va hokimlarga xushxabar berish uchungina edi, xolos. Ehtimol, Xudo har bir insonni bizga yuborib, uning yo‘lini qutlash va uning yuragi va hayotiga uni Xudoga yaqinlashtiradigan ta’sir ko‘rsatish imkoniyatini beradi." (A.V. Simpson, boshqa ma’lumotlar yo‘q.)

Hazrati Iso shogirdlariga: "Butun dunyoga borib, Injilni butun mavjudotga targ‘ib qilinglar," deb buyurdi (MK 16:15). Havoriylarning ishlari kitobi, ular bu topshiriqni qanday bajarishganini ko‘rsatadi.

Bunga qo‘shimcha qilib shuni aytish mumkinki, Havoriylar kitobida yozilgan va’zlarning aksariyati badiha tarzida bo‘lgan. Odatda ularni tayyorlashga vaqt bo‘lmasdi. Tayyorgarlik bir soat emas, bir umr davom etdi. Va’zlar emas, voizlar tayyorlanardi.

Muqaddas Kitob ONLINE

¹ Pavlus bilan Sila Amfipol va Apoloniya shaharlarini bosib o‘tib, Salonika shahriga keldilar. Bu shaharda yahudiylar sinagogasi bor edi.

² Pavlus, o‘z odatiga ko‘ra, sinagogaga kirdi va uch hafta davomida Shabbat kunlari yahudiylar bilan munozara olib bordi. U Muqaddas Bitiklar asosida

³ Masihning azob chekishi va o‘likdan tirilishi kerakligini tushuntirib, isbotlab berdi. So‘ng: “Men sizlarga aytayotgan Iso o‘sha Masihdir”, dedi.

⁴ Yahudiylardan ba’zilari, shuningdek, taqvodor yunonlardan katta guruhi va yuqori martabali ayollarning ko‘pchiligi Pavlus bilan Silaga ishonib, ularga qo‘shildilar.

⁵ Ammo ishonmagan yahudiylar hasadga to‘ldilar va ko‘chalardagi bekorchi daydilarni to‘plab, olomonni yig‘ib, shaharda g‘alayon boshladilar. Ular: “Pavlus bilan Silani qidirib topamiz, xalqning oldiga olib chiqamiz”, deb Yason degan odamning uyiga hujum qildilar.

⁶ Ammo ularni topa olishmadi. So‘ngra Yason bilan bir necha imonlilarni shahar amaldorlari huzuriga sudrab keldilar va shunday deya shovqin soldilar: “Anavi odamlar butun dunyoni ostin–ustin qilib, bizning shahrimizga ham kelibdilar.

⁷ Yason o‘sha odamlarga uyidan joy beribdi. Ularning hammasi Iso degan boshqa shoh bor, deb Qaysarning farmonlariga qarshi chiqyaptilar.”

⁸ Xalq va shahar amaldorlari bu gaplarni eshitib, bezovtalanib qoldilar.

⁹ Ular Yason va boshqa imonlilardan garovga pul olib, ularni qo‘yib yubordilar.

¹⁰ Qorong‘i tushgach, imonlilar Pavlus bilan Silani Beriya shahriga jo‘natdilar. Ular shaharga kelib, yahudiylar sinagogasiga kirdilar.

¹¹ Bu yerdagi yahudiylar Salonikadagi yahudiylarga qaraganda keng fikrli edilar. Ular zo‘r ishtiyoq bilan Iso haqidagi xabarni tinglashar, Pavlusning aytganlari haqiqat ekanini ko‘rish uchun Muqaddas Bitiklarni har kuni tadqiq etishardi.

¹² Ularning ko‘pchiligi shu boisdan imonga keldilar, shuningdek, yuqori martabali yunon ayol va erkaklarining ko‘pchiligi ham imonga keldilar.

¹³ Ammo Salonikadagi yahudiylar, Pavlus Beriyada Xudoning kalomini va’z qilibdi, degan gapni eshitganlarida, ular Beriyaga kelib, olomonni gijgijlab, qayradilar.

¹⁴ Shunda imonlilar Pavlusni zudlik bilan dengiz bo‘yiga jo‘natib yubordilar. Sila bilan Timo‘tiy esa Beriyada qoldilar.

¹⁵ Pavlusni kuzatib ketganlar uni Afinagacha olib borib qo‘ydilar. Ular Pavlusdan: “Sila bilan Timo‘tiy tezroq mening oldimga yetib kelsin”, degan ko‘rsatmani olganlaridan keyin Beriyaga qaytib ketdilar.

¹⁶ Pavlus Sila bilan Timo‘tiyni Afinada kutarkan, shahar butlarga to‘lib ketganini ko‘rib, ta’bi juda xira bo‘ldi.

¹⁷ Pavlus sinagogada yahudiylar va taqvodor yunonlarga dalillar keltirdi. Shuningdek, shahar maydonida har kuni duch kelgan odamlarga ham va’z qildi.

¹⁸ Bir necha epikurchi va stoik faylasuflar ham Pavlus bilan bahsga kirishdi. Ba’zilari: “Bu mahmadona nima demoqchi?” desa, boshqalari: “U begona xudolar to‘g‘risida va’z qilyapti” der edi. Pavlus Iso to‘g‘risidagi Xushxabarni va o‘liklardan tirilishni va’z qilayotgani uchun shunday deb aytardilar.

¹⁹ Ular Pavlusni ushlab, Aryopagos kengashiga olib bordilar va shunday dedilar: “Sen o‘rgatayotgan yangi ta’limot nima ekanini biz ham bilishimiz mumkinmi?

²⁰ Bu ta’limoting bizga bir oz g‘alati tuyulyapti, shuning uchun bu nimani anglatishini bilmoqchimiz.”

²¹ (Hamma Afinaliklar va bu yerda yashayotgan musofirlar butun vaqtlarini oxirgi yangiliklarni aytib berish yoki eshitish bilan o‘tkazishni yaxshi ko‘rishardi.)

²² Pavlus Aryopagos kengashining oldiga chiqib, shunday dedi: — Ey Afinaliklar! Sizlar har jihatdan g‘oyat dindor ekaningizni ko‘rib turibman.

²³ Men butun shaharni kezib chiqib, sizlar sajda qilayotgan narsalarga diqqat bilan nazar tashladim. Men o‘sha narsalarning orasidan “Noma’lum xudoga” degan yozuv bitilgan qurbongohni ko‘rdim. O‘zlaringiz bilmasdan turib sajda qilayotgan Xudoni men sizlarga anglatay.

²⁴ Olamni va undagi hamma narsalarni yaratgan Xudo yeru osmonning Egasi bo‘lib, inson qo‘li bilan yasalgan sajdagohlarda yashamaydi.

²⁵ Har qanday odamga jon, nafas va hamma narsani Uning O‘zi bergan. Shuning uchun U insonning qo‘liga qarab kolmagan. U hech narsaga muhtoj emas.

²⁶ Xudo bitta odamdan jamiki elatlarni yaratib, ularni butun yer yuziga joylashtirdi. U elatlarning hayoti vaqtini va ular istiqomat qiladigan joylarning chegaralarini belgilab berdi.

²⁷ Xudo bularni, Meni qidirsinlar, paypaslanib bo‘lsa–da, topsinlar, deb qildi. Haqiqatan ham, U har birimizdan uzoqda emas.

²⁸ Zotan, “biz Unda yashaymiz, Unda harakat qilamiz va Unda mavjudmiz.” Sizning shoirlaringizdan biri shunday degan edi: “Biz ham Uning zurriyotimiz.”

²⁹ Biz Xudoning zurriyotidan ekanmiz, Xudoni inson o‘z san’ati va mahorati bilan shaklga solgan oltinga yoki kumushga, yo toshga o‘xshatmasligimiz kerak.

³⁰ Xudo o‘tmishda insoniyatning johilligiga e’tibor bermadi. Endi esa U hamma joydagi jamiki xalqlarga: “Tavba qilinglar!” deb amr bermoqda.

³¹ Chunki U dunyo xalqlarini O‘zi tayinlagan Zot orqali adolat bilan hukm qiladigan kunni belgiladi. O‘sha Zotni o‘likdan tiriltirdi. Shu yo‘sinda jamiki insonlarga bu Zotning tayinlanganini isbot qildi.

³² Ular Pavlusning o‘liklar tirilishi haqidagi gapini eshitganlarida, ba’zilar uni masxara qildi, ammo boshqalar: “Biz bu haqda yana sizning gaplaringizni eshitmoqchimiz”, dedilar.

³³ Shunday qilib, Pavlus ularning oldidan ketdi.

³⁴ Bir necha odam unga ergashib, imonga keldi. Imonga kelganlarning orasida Aryopagos kengashining a’zosi Dionis, Damar ismli ayol va boshqa odamlar ham bor edi.