Havoriylarning faoliyati: 16 Bob

MakDonaldning Injil kitobiga o`zbek tilidagi sharhlari

16:1−2 Pavel yana Derbiya va Listraga kelganida, ehtimol, xotiralar uni qamrab olgan edi. Listradagi toshbo‘ron xotirasi unda yana o‘sha yerga qaytsa, bu takrorlanishi mumkinligi haqida xavotir uyg‘otgan bo‘lishi ehtimol. Ammo havoriy u yerda ham Rabbining odamlari borligini bilardi va hech qanday shaxsiy xavfsizlik mulohazalari uni to‘xtata olmasdi.

Oldin taxmin qilingandek, Timo‘tiy Pavlusning birinchi bor Listraga tashrifi chog‘ida (ehtimol Timo‘tiyning ona shahri) uning xizmati orqali imon keltirgan bo‘lishi mumkin. Timo‘tiyning onasi Yevnika va buvisi Loida imonli yahudiylar edi (2 Tim. 1:5). Uning otasi yunon edi va ehtimol o‘sha paytga kelib allaqachon vafot etgandi.

Pavlus Listra va Ikoniyadagi birodarlardan Timo‘tiyning Masihga bo‘lgan imonida o‘sib borayotganini eshitganda, qalbi quvonchga to‘ldi. Pavlus uni o‘zi bilan birga missionerlik safariga taklif qildi. Shuni ta’kidlash joizki, ilk masihiylik davrida havoriylar nafaqat ikkitadan ishlashardi, balki yosh birodarlarni ham (Mark va Timo‘tiy kabi) o‘zlari bilan olib, ularga amaliy masihiy xizmatni o‘rgatishardi. Bu yosh yigitlar uchun masihiy missionerlik harakatining tajribali faxriylari bilan "bir qo‘shda" birga sayohat qilish qanday sharaf edi.

16:3 Pavel yo‘lga chiqishdan oldin Timo‘tiyni sunnat qildi. Nega u yaqinda Titni sunnat qilishdan qat’iyan bosh tortgan bo‘lsa-da (Gal 2:1-5), buni qildi? Javob juda oddiy: Titus bilan bo‘lgan voqeada bu masihiy ta’limot bilan bog‘liq prinsipial masala edi, Timo‘tiy bilan esa vaziyat butunlay boshqacha edi. Soxta ustozlar Titusga o‘xshagan sof majusiyni sunnat qilish kerakligini ta’kidlab, busiz u qutqarilolmaydi, deb hisoblashardi. Pavel bunday nuqtai nazar Masihning qurbonligi yetarli emasligini anglatishini tushunib, bunga yo‘l qo‘ymagan. Bu yerda esa mutlaqo boshqa holat edi. Barcha mahalliy aholi Timo‘tiyning onasi yahudiy ekanini bilardi. Pavel, Sila va Timo‘tiy xushxabar tarqatish uchun yo‘lga chiqishdi. Ko‘pincha ular birinchi aloqalarni yahudiylar bilan o‘rnatardilar. Agar bu yahudiylar Timo‘tiyning sunnat qilinmaganini bilib qolishsa, ularni tinglashdan bosh tortishlari mumkin edi; agar u sunnat qilingan bo‘lsa, ular uni bu sababdan haqorat qila olmas edilar. Bu ish ruhiy nuqtai nazardan ahamiyatsiz bo‘lib, hech qanday ta’limotiy ahamiyatga ega bo‘lmagani uchun, Pavel Timo‘tiyni bu yahudiy marosimiga bo‘ysundirdi. U hech bo‘lmaganda ba’zilarni qutqarish uchun hammaga har narsa bo‘ldi (1Kor 9:19-23).

Bizning fikrimizcha, Timo‘tiyning sunnat qilinishini yahudiy tinglovchilarni Xushxabarga jalb qilish usuli sifatida izohlaganimiz quyidagi so‘zlar bilan asoslanadi: "...uni o‘sha yerdagi yahudiylar uchun sunnat qildi, chunki hammasi uning otasi yunon ekanini bilardi".

16:4−5 Likaoniya shaharlaridan o‘tayotganlarida, uch voiz Quddusda havoriylar va oqsoqollar tomonidan ishlab chiqilgan qarorlarni jamoatlarga yetkazdilar. Qisqacha aytganda, bu qarorlar quyidagicha edi:

1. Aslida, najot uchun faqat imon zarur. Sunnat qilish yoki qonunga rioya qilish qutqarilishning qo‘shimcha shartlari sifatida qaralmasligi kerak.

2. Axloqsiz xulq-atvor barcha masihlarga va barcha zamonlarda taqiqlangan, ammo bu eslatma, ehtimol, birinchi navbatda imon keltirgan majusiylarga qaratilgan edi, chunki bu ularning doimiy gunohlaridan biri edi (va shunday bo‘lib qolmoqda).

3. Butlarga atab qurbonlik qilingan go‘sht, bo‘g‘ib o‘ldirilgan hayvon go‘shti va qon iste’mol qilish taqiqlangan, ammo bu najotning zaruriy sharti bo‘lgani uchun emas, balki yahudiy va majusiy masihiylar o‘rtasidagi muloqotni osonlashtirish uchun edi. Bu ko‘rsatmalarning ba’zilari keyinchalik qayta ko‘rib chiqildi (1Kor 8−10; 1 Tim 4:4-5 ga qarang). Bu kishilarning xizmati natijasida jamoatlar masihiy imonda mustahkamlanib, har kuni yangi a’zolar bilan ko‘payib bordi.

16:6−8 Ushbu oyatlar g‘oyat muhim, chunki ular havoriylarning missionerlik faoliyatini Muqaddas Ruh kuzatib borgani va boshqarganini ko‘rsatadi. Frigiya va Galatiya jamoatlariga ikkinchi marta tashrif buyurgach, ular Kichik Osiyoning g‘arbidagi Asiya viloyatiga borishni xohlashdi. Lekin Muqaddas Ruh bunga yo‘l qo‘ymadi. Buning sababi bizga aytilmagan; ba’zilar Xudoning irodasiga ko‘ra, bu hudud Butrusga mo‘ljallangan deb taxmin qilishadi (1 Butrus 1:1ga qarang). Har holda ular shimoli-g‘arbga, Misiya tomon yo‘l olishdi. U Asiya viloyatining bir qismi bo‘lsa-da, ular u yerda va’z qilishmagan ko‘rinadi. Ular u yerdan Evksin (Qora) dengizi sohili bo‘ylab shimoli-sharqqa, Vifiniyaga borishga uringanlarida, Ruh ularga yo‘l qo‘ymadi. Shunday qilib, ular g‘arbga, sohildagi Troada shahriga yo‘l olishdi. Endi ularni Yevropaning ostonasi bo‘lgan Yunonistondan faqat Egey dengizi ajratib turardi. Rayri shunday yozadi:

"Asiya Xushxabarga muhtoj edi, lekin uning vaqti hali kelmagan edi. Havoriylarni u yerga chaqirish uchun faqat ehtiyojning o‘zi yetarli emasdi. Ular hozirgina sharqdan kelishgan, ular uchun janub va shimol yo‘llari yopiq edi, ammo ular bundan Rab ularni g‘arbga yo‘naltirmoqda, degan xulosaga kelmay, Uning irodasini bevosita ayon qilishini kutishdi. Xudoning da’vatini tushunish uchun mantiqning o‘zi yetarli emas." (Rayri, Havoriylar, 88-89-betlar.)

16:9 Tungi vahiyda Pavlus makedoniyalik bir erkakni ko‘rdi, u Pavlusdan kelib ularga yordam berishini iltimos qilardi. MAKEDONIYA Yunonistonning shimoliy qismi bo‘lib, Troadaning g‘arbida joylashgan edi. Buni anglaganmi yoki yo‘qmi, Makedoniya (va butun Yevropa) qutqaruvchi inoyat haqidagi Xushxabarga muhtoj edi. Xudovand Osiyoga kirish eshiklarini yopib qo‘ydi, toki Uning xizmatkorlari Injilni Yevropaga olib kelsinlar. Stoker bu manzarani shunday tasvirlaydi:

"[Makedoniyalik] Yevropani, uning yordam so‘rab qilgan iltijosi esa Yevropaning Masihga bo‘lgan ehtiyojini ifodalardi. Pavlus bu vahiyda Xudoning amrini angladi va ertasi kuni quyoshning zarrin nurlari bilan cho‘milgan Gellespont ustida Makedoniya qirg‘oqlariga ketayotgan kema sahnida o‘tirgan havoriyning qiyofasini yoritdi." (James Stalker, Life of St. Paul, 78-bet.)

16:10 Bu oyatda "u" olmoshi "biz" olmoshi bilan sezilarli almashinadi. Odatda, bu paytda Pavlus, Sila va Timo‘tiyga Havoriylar kitobini yozgan Luqo qo‘shilgan deb hisoblashadi. Shu lahzadan boshlab u voqealarni guvoh sifatida hikoya qiladi.

ILOHIY RAHBARLIK

Yer yuzida samarali faoliyat ko‘rsatish uchun, ilk havoriylar jamoati o‘zining samoviy Rahbarining yo‘l-yo‘rig‘iga muhtoj edi. Xo‘sh, Rabbimiz Iso O‘z irodasini O‘z xizmatkorlariga qanday oshkor etardi?

Eng umumiy ko‘rsatmalarni U osmonga ko‘tarilishidan oldin qoldirib, shunday degan edi: "...va Quddusda, butun Yahudiya va Samariyada va hatto yerning chetlarigacha Menga shohid bo‘lasizlar" (Havoriylar 1:8).

Samoga ko‘tarilgandan so‘ng U ularga O‘z irodasini turli yo‘llar bilan bildirardi.

Butrus va boshqa shogirdlar Yahudo o‘rniga havoriy saylashda Tavrotdan olingan parchalarga asoslanishgan (Zabur 68:26; Havoriylar 1:15-26).

Kamida besh holda Rabbimiz odamlarga vahiylar orqali yo‘l ko‘rsatgan: Hanoniyoga (9:10-16); Korniliyga (10:3); Butrusga (10:10-11:17); Pavlusga ikki marta (16:9-10; 18:9).

Ikki marta U payg‘ambarlar orqali ko‘rsatmalar bergan (11:27-30; 21:10-12).

Boshqa hollarda masihiylar vaziyatga qarab ish tutishgan. Masalan, ular ta’qiblar natijasida tarqalib ketgan yoki quvg‘in qilingan (8:1-4; 11:19; 13:50-51; 14:5-6). Shahar hokimlari Pavlus va Siladan Filippini tark etishni so‘ragan (16:39-40). Keyinchalik Pavlus hokimiyat tomonidan Quddusdan Qaysariyaga olib kelingan (23:33). Pavlusning qaysarga murojaati uning Rimga sayohat qilishiga sabab bo‘ldi (25:11), keyinchalik yuz bergan kema halokati esa keyingi harakatlarning vaqti va ketma-ketligiga ta’sir ko‘rsatdi (27:41; 28:1).

Ba’zida Rabbimiz O‘z irodasini boshqa masihiylarning maslahati va tashabbusi orqali namoyon etardi. Barnaboni Quddus jamoati Antioxiyaga yubordi (11:22). Agav ocharchilikni bashorat qildi va bu Antioxiya jamoatini Yahudiya masihiylariga yordam yuborishga undadi (11:27-30). Antioxiyadagi jamoat Pavlus va Barnaboni Quddusga yubordi (15:2). Yahudo va Sila Barnabo va Pavlus bilan Quddus jamoati tomonidan yuborildi (15:25-27). Pavlus va Sila ikkinchi marta targ‘ibot safariga chiqayotganda, birodarlar tomonidan Xudoning inoyatiga topshirildi (15:40). Pavlus Listrani tark etayotganda Timo‘tiyni o‘zi bilan olib ketdi (16:3). Pavlusdan xavotirlangan Salonikadagi birodarlar Pavlus va Silani Veriyaga jo‘natishdi (17:10). O‘z navbatida, Veriyadagi birodarlar ham xuddi shu sabablarga ko‘ra Pavlusni jo‘natdilar (17:14-15). Nihoyat, Pavlus Makedoniyaga Timo‘tiy va Erastni yubordi (19:22).

Bundan tashqari, ba’zi hollarda Ilohiy iroda odamlarga bevosita yetkazilgan. Xudovandning farishtasi Filipni habash amaldori huzuriga yubordi (8:26). Muqaddas Ruh Antioxiyadagi payg‘ambarlar va ustozlar bilan ro‘za va ibodat paytida so‘zlashdi (13:1-2). Muqaddas Ruh Pavlus va Timo‘tiyga Osiyoda va’z qilishni man etdi (16:6). Keyinchalik ular Vifiniyaga borishga urinishdi, ammo Ruh ularga u yerga borishga yo‘l qo‘ymadi (16:7).

Shunday qilib, nasroniylikning ilk davrlarida Xudo O‘z irodasini imondorlarga quyidagi yo‘llar bilan oshkor qilardi:

1) Muqaddas Kitob orqali;

2) vahiy va bashoratlar orqali;

3) vaziyatlar orqali;

4) boshqa masihiylarning maslahati yoki tashabbusi bilan;

5) bevosita ruhiy muloqotda, ehtimol, chuqur shaxsiy tarzda.

16:11−12 Troadadan shimoli-g‘arbga yo‘l olgan Masihning tolmas elchilari bir kecha Samofrakiya oroli qirg‘og‘ida to‘xtadilar. Ertasi kuni ular allaqachon quruqlikda joylashgan, Troadadan 192 kilometrdan ortiq masofada bo‘lgan Neapol portiga yetib keldilar. So‘ngra quruqlikning ichkarisiga yo‘l olib, bir necha kilometr yurib, Makedoniyaning o‘sha qismidagi birinchi shahar, mustamlaka bo‘lgan Filippiga yetib bordilar.

16:13−15 Afsuski, Filippida sinagoga yo‘q edi, ammo Pavlus va uning hamrohlari ba’zi yahudiylar shanba kuni shahar tashqarisida daryo bo‘yida yig‘ilishlarini eshitishdi. U yerga borishganda, ibodat qilayotgan bir guruh ayollarni ko‘rishdi. Ular orasida Lidiya ismli ayol ham bor edi. Ehtimol, u yangi imon keltirgan yahudiy edi. Kichik Osiyoning g‘arbidagi Lidiya viloyatining Fiatir shahrida tug‘ilgan bu ayol Filippiga ko‘chib kelgan va u yerda qimmatbaho to‘q qizil mato bilan savdo qilardi. Fiatir o‘zining bo‘yoqlari bilan mashhur edi.

U nafaqat Xushxabarni bajonidil tingladi, balki qalbi ham unga ochiq edi. Rabbimiz Isoga ishongach, u va uning xonadonidagilar suvga cho‘mdirildi. Shubhasiz, uning uyidagilar ham imon keltirib, shundan keyingina cho‘qintirilgan. Havoriylar kitobida Lidiyaning turmush qurgani yoki qurmagani haqida hech narsa aytilmagan; ehtimol, uning xonadonidagilar xizmatkorlar bo‘lgan.

Lidiya yaxshi ishlar qilgani uchun emas, balki yaxshi ishlar qilish uchun najot topdi. U Pavlus, Sila, Luqo va Timo‘tiyga uyining eshigini ochib, o‘z imonining haqiqiyligini isbotladi.

16:16−18 Bir kuni Pavlus va uning hamrohlari ibodat uyiga ketayotganlarida, fol ochish ruhi bilan egallab olingan bir cho‘ri qizga duch kelishdi. U jin ta’sirida kelajakni bashorat qila olar va boshqa g‘aroyib kashfiyotlar qila olardi. Shu yo‘l bilan u o‘z xo‘jayinlariga katta daromad keltirardi.

Masihiy elchilar bilan uchrashganidan so‘ng, u ko‘p kunlar davomida ularning ortidan ergashib, "Bu odamlar Xudoyi Taoloning qullari bo‘lib, bizga najot yo‘lini e’lon qilmoqdalar," deya baqirib yurdi. Uning aytganlari to‘g‘ri edi, biroq Pavlus bu jinlarning guvohligi ekanligini yaxshi bilardi va uni qabul qilishni istamadi. Bu cho‘ri qizning ayanchli ahvoliga ham achindi. Shu sababli qudratli Iso Masih nomi bilan jinga undan chiqib ketishni buyurdi. Uning so‘zlaridan so‘ng qiz darhol bu dahshatli qullikdan ozod bo‘lib, ruhan sog‘lom, es-hushi joyida bo‘lgan insonga aylandi.

MO‘JIZALAR

Havoriylar faoliyati kitobining butun matniga mo‘jizalar singdirilgan. Quyida ularning eng yorqinlari keltirilgan:

- Tillarning mo‘jizaviy in’omi (2:4; 10:46; 19:6).

- Ibodatxona eshigi oldidagi cho‘loqning shifo topishi (3:7).

- Ananiya va Sapfiraning boshiga tushgan adolatli jazo (5:5, 10).

- Havoriylarning zindondan ozod etilishi (5:19).

- Savlning ulug‘vor Masih bilan uchrashuvi (9:3-6).

- Butrusning Yeneyni sog‘aytirishi (9:34).

- Sernaning tirilishi (9:40).

- Butrusga osmondan tushayotgan mato ko‘rinishi (10:11).

- Butrusning zindondan qutqarilishi (12:7-10).

- Farishtaning Hirodni urishi (12:23).

- Sehrgar Elimaning ko‘r qilib jazolangani (13:11).

- Pavlusning Listradagi mayibni sog‘aytirishi (14:10).

- Listrada toshbo‘ron qilinganidan so‘ng Pavlusning mo‘jizaviy tarzda sog‘ayishi (14:19-20).

- Pavlusga ko‘ringan vahiyda makedoniyalik kishining yordam so‘rab iltijo qilishi (16:9).

- Pavlusning Filipidagi qizdan jinni quvib chiqarishi (16:18).

- Pavlus va Silaning Filipidagi zindondan ozod etilishi (16:26).

- Pavlusning Yevtixni tiriltirishi (20:10-11).

- Agavning bashorati (21:10-11).

- Maltada Pavlusning zaharli ilondan omon qolishi (28:3-6).

- Publiusning otasini isitmadan xalos etish (28:8).

- Boshqa odamlarning kasalliklaridan shifo topishi (28:9).

Bundan tashqari, Havoriylar kitobida aytilishicha, havoriylar mo‘jizalar va alomatlar ko‘rsatganlar (2:43); Stefan xalq orasida buyuk mo‘jizalar va alomatlar yaratgan (6:8); Filipp mo‘jizalar va alomatlar ko‘rsatgan (8:6, 13); Barnabo va Pavlus mo‘jizalar va alomatlar yaratishgan (15:12); Xudo Pavlusning qo‘li bilan mo‘jizalar ko‘rsatgan (19:11).

Havoriylar kitobini o‘qiganda tabiiy ravishda quyidagi savol tug‘iladi: "Bugun ham shunday mo‘jizalar sodir bo‘lishini kutish kerakmi?" Bu savolga javob berishda ikki xil keskin nuqtai nazardan qochish lozim. Birinchisi, Iso Masih kecha ham, bugun ham, abadiy ham o‘zgarmas bo‘lgani uchun, biz nasroniylikning ilk davrlaridagi kabi mo‘jizalarga guvoh bo‘lishimiz kerak, degan fikr.

Bunga mutlaqo qarama-qarshi nuqtai nazar esa mo‘jizalar faqat nasroniylikning dastlabki asrlarida sodir bo‘lgan va bizning hozir ularning namoyon bo‘lishini kutishga haqimiz yo‘q, degan qarashdir.

Haqiqat shundaki, Iso Masih kecha ham, bugun ham, to abad o‘sha-o‘shadir (Ibroniylar 13:8). Ammo bu Xudoning ish yuritish usuli o‘zgarmas qoladi degani emas. Masalan, Xudo Misrni qanday jazolagan bo‘lsa, bu hech qachon takrorlanmagan. U hamon o‘sha-o‘sha qudratlidir. U hali ham har qanday mo‘jizani amalga oshira oladi. Ammo bu U asrlar davomida bir xil mo‘jizalarni ko‘rsatishi kerak degani emas. U cheksiz xilma-xillik Xudosidir.

Boshqa tomondan, biz mo‘jizalarni cherkov davriga xos bo‘lmagan narsa sifatida rad etmasligimiz kerak. "Mo‘jizalarni arxivga jo‘natish" va hech qachon odatiy hayotdan yuqori ko‘tarilmaydigan turmush tarzi bilan qanoatlanish juda oson bo‘lardi.

Bizning hayotimiz g‘ayritabiiy kuch bilan to‘lishi kerak. Biz doimo Xudoning qo‘lini ajoyib vaziyatlarda ko‘rishimiz lozim. Uning tushunib bo‘lmaydigan, ajoyib yo‘l-yo‘riqlarini barcha yo‘llarda boshdan kechirishimiz kerak. Biz ehtimoldan tashqari voqealarni boshdan o‘tkazishimiz lozim. Xudo bizga uchrashuvlar uyushtirishini, eshiklarni ochishini va to‘siqlarni yengishini anglab yetishimiz kerak. Bizning xizmatimiz g‘ayritabiiy hodisalar bilan to‘lib-toshishi lozim.

Biz Xudoning ibodatlarimizga qanday javob berayotganini ko‘rishimiz lozim. Hayotimiz boshqalarnikiga daxldor bo‘lganda, sodir bo‘layotgan voqealarda Xudoning irodasini ilg‘ay olishimiz kerak. Uning qo‘lini nosozliklar, kechikishlar, baxtsiz hodisalar, yo‘qotishlar va fojia bo‘lib ko‘ringan voqealarda ko‘ra bilishimiz darkor. Biz mo‘jizaviy qutqarilishlarni boshdan kechirish va tabiiy imkoniyatlarimizdan ancha yuqori bo‘lgan kuch, jasorat, xotirjamlik va donolikni anglab yetishimiz lozim.

Agar hayotimiz faqat kundalik darajada kechayotgan bo‘lsa, u holda biz imonsizlardan nimamiz bilan farq qilamiz? Xudoning irodasiga ko‘ra, bizning hayotimiz g‘ayritabiiy bo‘lishi, biz orqali Iso Masihning hayoti namoyon bo‘lishi kerak. Bu sodir bo‘lganda, imkonsiz narsa mumkin bo‘ladi, yopiq eshiklar ochiladi va biz kuchni his qilamiz. Shunda biz Muqaddas Ruhga to‘lib-toshgan bo‘lamiz va atrofimizdagi odamlar bizda Uning nurini ko‘radilar.

16:19-24 Bu yosh ayolning jin vasvasasidan xalos bo‘lgani uchun minnatdorchilik bildirish o‘rniga, uning xo‘jayinlari g‘azablanishdi, chunki natijada ular daromadlarini yo‘qotishdi. Shu bois ular Pavlus va Silani hokimlar (pretorlar) oldiga sudrab borib, ularga qarshi soxta ayblovlar qo‘yishdi. Asosiy ayblovlar shundan iborat ediki, bu fitnachilar bo‘lmish yahudiylar rimliklar o‘rnatgan tartibni buzishga urinmoqdalar. Olomon quturgach, hokimlar Pavlus va Silaning kiyimlarini yirtib, ularni kaltaklashni buyurdilar. So‘ngra shafqatsizlarcha do‘pposlangan voizlarni qamoqxonaga jo‘natishdi, qamoqxona qorovullariga ularni qattiq qo‘riqlash haqida maxsus ko‘rsatmalar berildi. U bu topshiriqni bajarib, mahbuslarni ichki zindonga qamab, oyoqlarini kishanlab qo‘ydi.

Ushbu parchada shayton qo‘llaydigan ikkita asosiy usul ko‘rsatilgan. Avvaliga u soxta do‘stona munosabatni ishga soldi - bu jin chalgan qizning guvohligi edi. Bu urinish muvaffaqiyatsizlikka uchragach, u ochiqchasiga ta’qib qilishga o‘tdi. Grant shunday deydi: "Ittifoq yoki ta’qib - bu muqobil: soxta do‘stlik yoki ochiq urush." A. J. Pollok sharhlab o‘tadi:

"Shayton Xudoning bu sadoqatli elchilarining xizmatini tugatganini o‘ylab, qanchalar g‘alaba qozonganini tasavvur qiling. Odatdagidek, u juda erta shodlanib ketdi. Bu holat uning to‘la mag‘lubiyati va Xudo ishining yanada ilgari surilishi bilan yakunlandi." (A.J. Pollock, The Apostle Paul and His Missionary Labors, 56-b.)

16:25 Yarim tunda Pavlus va Sila ibodat qilib, madhiya kuylamoqda edilar. Ularning quvonchi tashqi sharoitga mutlaqo bog‘liq emas edi. Ularni ilhomlantirgan Zot yuksaklarda edi. Morgan e’tirof etadi:

"Qamoqxona eshiklari ochilib, ozodlikka chiqqanda har qanday odam qo‘shiq aytadi. Masihiyning ruhi esa zindonda ham kuylaydi. Qo‘rqamanki, agar men Sila o‘rnida bo‘lganimda, Pavlus yolg‘iz qo‘shiq aytishiga to‘g‘ri kelardi; shunga qaramay, men har qanday qiyinchilik va cheklovlardan ustun keladigan Ruhning ulug‘vorligi va qudratini ko‘ryapman." (G. Campbell Morgan, The Acts of the Apostles, 389-390-b.)

16:26 Boshqa mahbuslar ularning ibodatlari va Xudoni ulug‘lovchi madhiyalarini tinglashardi. To‘satdan g‘ayritabiiy zilziladan zindon larzaga keldi. U barcha eshiklarni ochib yubordi, kishanlar va zanjirlarni bo‘shatdi, lekin binoni vayron qilmadi.

16:27-28 Qamoqxona qorovuli uyg‘onib, zindon eshiklari ochiqligini ko‘rgach, mahbuslar qochib ketganini o‘yladi. Buning uchun o‘z hayoti bilan javob berishini anglab, o‘zini o‘ldirish uchun qilichini sug‘urdi. Biroq Pavlus unga joniga qasd qilishi shart emasligini, chunki u mas’ul bo‘lgan barcha mahbuslar joyida ekanligini aytdi.

16:29-30 Endi qamoqxona qorovulini yangi tuyg‘ular qamrab oldi. Uning ishini, balki hayotini yo‘qotishdan qo‘rquvi o‘z gunohkorligini chuqur anglash bilan almashdi. Gunohlari yukidan ezilgan holda, endi Parvardigor huzuriga borishdan qo‘rqardi. U hayqirib yubordi: "Janoblarim! Najot topish uchun nima qilishim kerak?"

Bu savol har bir samimiy murojaatdan oldin bo‘lishi lozim. Najot topishdan avval, inson halokatga mahkum ekanligini anglashi kerak. Odamga qanday qilib qutulish haqida gapirishdan oldin, u: "Men haqiqatan ham do‘zaxda abadiy hukm qilinishga loyiqman", deb samimiy tan olishi zarur.

16:31 Yangi Ahdda faqatgina o‘z aybini anglab yetgan va o‘zini gunohkor deb tan olgan insonlarga Rabbimiz Iso Masihga imon keltirish taklif etiladi. Qamoqxona qorovuli o‘z gunohkorligini anglab, ruhan ezilgan bir paytda: "Rabbimiz Iso Masihga imon keltir, shunda o‘zing ham, butun xonadoning ham najot topasizlar", degan so‘zlarni eshitdi.

Bu, agar u Masihga ishonsa, uning oilasi o‘z-o‘zidan qutqariladi, degani emas. Bu ibora shuni anglatadiki, agar u Rabbimiz Iso Masihga ishonsa, o‘zi najot topadi va xuddi shu yo‘l bilan uning xonadoni ham najot topishi mumkin: "Imon keltir... va sen najot topasan, xonadoning a’zolari ham shunday qilsinlar".

Bugungi kunda ko‘pchilik imon keltirish nimaligini yaxshi tasavvur qilmaydigandek tuyuladi. Ammo gunohkor o‘zining halok bo‘lganini va hech qayerdan najot kutolmasligini anglab yetganda, do‘zaxda azob chekishga mahkum etilganini tushunganida, Masihga Rabbiy va Najotkor sifatida ishonishi kerakligini eshitsa, u buning nimani anglatishini aniq biladi. Bu uning qo‘lidan keladigan yagona ishdir!

16:32−34 Pavel va Sila qamoqxona qo‘riqchisining oilasiga va’z qilganidan so‘ng, u o‘z imonining haqiqiyligini ko‘rsatib, ularning yaralarini yuvdi va hech kechiktirmay cho‘qindi. Keyin ularni o‘z uyiga olib kirib, ovqatlantirdi. Butun oilasi bilan Rabbiga imon keltirganidan xursand bo‘ldi.

Yana shuni ta’kidlash lozimki, butun oila bilan birga chaqaloqlar yoki juda yosh bolalar ham cho‘qintirilgan, deb o‘ylashga hech qanday asos yo‘q. Suvga cho‘mganlarning barchasi Xudoga ishonish uchun yetarli yoshda edi.

16:35 Ko‘rinishicha, tun davomida hokimlarning fikri o‘zgargan, chunki ertalab ular shahar xizmatchilarini (liktorlarni) yuborib, ikkala mahbusni ozod qilishni buyurishdi.

16:36−37 Qamoqxona qo‘riqchisi Pavlusga bu xushxabarni yetkazganda, havoriy bunday tarzda ketishdan bosh tortdi. Axir u va Sila, garchi yahudiy bo‘lsalar-da, Rim fuqarolari edilar. Ular adolatsizlik bilan hukm qilinib, kaltaklangan edi. Endi esa hokimlar go‘yo ular chindan ham aybdor bo‘lib, sharmanda bo‘lgandek, shaharni yashirincha tark etishlarini xohlayaptimi? Yo‘q! Hokimlarning o‘zlari kelib, mahbuslarni ozod qilsin.

16:38−40 Hokimlar haqiqatan ham kelib, ulardan uzr so‘rashdi! Ular Pavlus va Siladan yana tartibsizliklar bo‘lmasligi uchun shahardan chiqib ketishlarini iltimos qilishdi. Xudoning xizmatchilari Shoh o‘g‘illariga munosib ulug‘vorlik bilan zindondan chiqishdi, ammo shaharni darhol tark etishmadi. Avval ular Lidiyaning oldiga borib, birodarlarni tinchlantirdilar va ularga ta’lim berdilar. Hayratlanarli! O‘zlari tasalliga muhtoj bo‘lib ko‘ringanlar boshqalarga dalda berishardi.

Ularning Filippdagi vazifasi tugagach, to‘liq g‘alaba qozonib, yo‘lga chiqishdi.

Muqaddas Kitob ONLINE

¹ Pavlus Darba va Listra shaharlariga bordi. Listrada Isoning Timo‘tiy ismli shogirdi yashardi. Uning onasi imonga kelgan yahudiy bo‘lib, otasi yunon edi.

² Listra va Ikoniyadagi imonlilar Timo‘tiy to‘g‘risida yaxshi gaplar aytishardi.

³ Pavlus Timo‘tiyni o‘zi bilan birga olib ketmoqchi bo‘lib, o‘sha yerlarda yashaydigan yahudiylar sababli uni sunnat qildirdi. Chunki Timo‘tiyning otasi yunon ekanini hamma bilardi.

⁴ Ular shaharlar oralab o‘tganlarida, Quddusdagihavoriylar va oqsoqollar qaror qilgan qoidalarni imonlilarga yetkazib, bularga rioya qilinglar, deb aytishardi.

⁵ Shunday qilib, jamoatlar imonda mustahkam bo‘lib, kundan–kunga son jihatdan ko‘payib boraverdi.

⁶ Ular Frigiya va Galatiya o‘lkasidan o‘tishdi, Muqaddas RuhAsiya viloyatida Iso haqidagi xabarni va’z qilishni ularga taqiqlagandi.

⁷ Ular Musiyadan o‘tib, Bitiniya viloyatiga kirishga harakat qildilar. Ammo MuqaddasRuh orqali Iso ularga ijozat bermadi.

⁸ Shunday qilib, ular qaytib, Musiya orqali Troasga ketdilar.

⁹ Tunda Pavlusga vahiy keldi: Makedoniyalik bir odam: “Makedoniyaga kelib, bizga yordam ber!” deb iltijo qilardi.

¹⁰ Pavlusga kelgan bu vahiydan keyin, biz tezda Makedoniyaga borishga hozirlik ko‘rdik. Xudo bizni u yerdagi xalqqa Xushxabarni va’z qilishga chaqirdi, deb ishonch hosil qilgan edik.

¹¹ Biz kemada Troas shahridan suzib ketib, to‘g‘ri Samofrakiyaga yo‘l oldik, ertasi kuni Neapolga ketdik.

¹² U yerdan esa Filippiga bordik. Bu Makedoniya viloyatining birinchi tumanidagi shahar bo‘lib, Rimga qarashli edi. Biz bir necha kun u yerda bo‘ldik.

¹³ Shabbat kuni biz shahardan daryo bo‘yiga chiqdik. U yerda ibodat qiladigan joy bor, deb o‘ylagan edik. O‘sha yerda ayollar yig‘ilgan ekan, biz ular bilan o‘tirib suhbatlashdik.

¹⁴ Bizni tinglab o‘tirganlar orasida Lidiya degan bir ayol ham bor edi. U Tiyatira shahridan bo‘lib, safsar matolar sotardi. U xudojo‘y edi. “Pavlusning aytganlarini jon dili bilan tinglasin”, deb Egamiz Lidiyaning yuragini ochdi.

¹⁵ Lidiya bilan uning xonadon ahli suvga cho‘mdirilganlaridan keyin, u bizga shunday taklif qildi: “Agar meni RabbimizIsoga sodiq imonli deb hisoblasangizlar, mening uyimga kelib, o‘sha yerda turinglar.” Lidiya bizni ko‘ndirdi.

¹⁶ Bir kuni biz ibodat qiladigan joyga ketayotganimizda, oldimizga bir cho‘ri qiz keldi. Bu qizda folchilik ruhi bo‘lib, u bashorat qilish orqali xo‘jayinlariga ko‘p pul ishlab berar ekan.

¹⁷ U Pavlus bilan bizga ergashib, shunday deb baqirardi: “Manavi odamlar Qodir Xudoning qullari! Ular sizlarga najot topish yo‘lini e’lon qiladilar.”

¹⁸ O‘sha cho‘ri bir necha kun davomida shunday qilib yurdi. Oxiri, Pavlus bezor bo‘lib, orqasiga o‘girildi–da, yovuz ruhga dedi: “Senga Iso Masih nomidan buyuraman: bu qizning ichidan chiqib ket!” O‘sha zahoti yovuz ruh qizning ichidan chiqib ketdi.

¹⁹ Qizning xo‘jayinlari pul ishlash imkoniyati qo‘ldan ketganini anglab yetdilar. Ular Pavlus bilan Silani ushlab, shahar maydoniga sudrab keldilar.

²⁰ Ularni Rim amaldorlari huzuriga olib kelib: — Bu odamlar shahrimizni alg‘ov–dalg‘ov qilyaptilar! — dedilar. — Ular yahudiylardir,

²¹ biz esa Rimliklarmiz, ular bizning qonunlarimizga zid bo‘lgan odatlarni targ‘ib qilyaptilar. Biz ularning odatlarini qabul qila olmaymiz yoki amalda qo‘llay olmaymiz.

²² Olomon Pavlus bilan Silaga qarshi hujumga qo‘shildi. Shunda Rim amaldorlari Pavlus bilan Silaning kiyimlarini yechdirib, askarlarga: “Bularni kaltaklanglar”, deb buyurdilar.

²³ Ularni rosa kaltaklashgandan keyin, zindonga tashladilar. Rim amaldorlari zindonbonga: “Ularni yaxshilab qo‘riqla”, deb buyruq berdilar.

²⁴ Zindonbon buyruqni olib, ikkovini ichki bo‘lmaga tashladi va ularning oyoqlarini kundaga mahkamlab qo‘ydi.

²⁵ Yarim tunda Pavlus bilan Sila ibodat qilib, Xudoga hamdu sano aytayotgan edilar. Mahbuslar esa ularni tinglab o‘tirishardi.

²⁶ Birdan shunday qattiq zilzila yuz berdiki, qamoqxonaning poydevori larzaga keldi, shu zahoti hamma eshiklar ochilib, mahbuslarning kishanlari yechilib ketdi.

²⁷ Zindonbon uyg‘onib, qamoqxona eshiklari ochiq ekanini ko‘rdi. U, mahbuslar ozod bo‘lib ketibdi, deb o‘ylab, qilichini qinidan sug‘urib, o‘zini o‘ldirmoqchi bo‘ldi.

²⁸ Pavlus ovozi boricha: “Zinhor o‘zingga shikast yetkaza ko‘rma, hammamiz shu yerdamiz!” deb baqirdi.

²⁹ Zindonbon, chiroqlar yoqilsin, deb buyurdi va shoshilganicha ichkari kirdi–da, titrab–qaqshab, o‘zini Pavlus bilan Silaning oyoqlari ostiga tashladi.

³⁰ Zindonbon ikkovini tashqariga olib chiqib: “Janoblar, najot topishim uchun nima qilishim kerak?” deb so‘radi.

³¹ — Rabbimiz Isoga ishon, shunda o‘zing va xonadon ahling najot topasizlar, — deb javob berishdi ular.

³² Pavlus bilan Sila Rabbimiz haqidagi xabarni zindonbonga va uning xonadon ahliga va’z qildilar.

³³ Zindonbon tunda o‘sha zahotiyoq ikkovini bir chetga olib o‘tib, yaralarini yuvdi. So‘ng o‘zi va butun xonadon ahli suvga cho‘mdirildi.

³⁴ Zindonbon Pavlus bilan Silani uyiga olib kelib, ularga dasturxon yozdi. U butun xonadoni bilan birga Xudoga imon keltirganidan sevindi.

³⁵ Tong otgach, amaldorlar mirshablarni yuborib: “Anavi odamlar o‘z yo‘liga ketaversin”, dedilar.

³⁶ Zindonbon bu xabarni Pavlusga yetkazdi: “Amaldorlar sizlarni ketaversin, deb xabar yuboribdi, hoziroq chiqinglar, eson–omon boringlar”, dedi.

³⁷ Pavlus esa mirshablarga shunday dedi: — Rim fuqarosi bo‘lsak ham, bizni hukm qilmasdan xalqning ko‘z o‘ngida kaltakladilar, zindonga tashladilar. Nima uchun endi yashirincha bizni jo‘natib yubormoqchilar?! Bunaqasi ketmaydi! O‘zlari kelib, bizni zindondan chiqarsinlar.

³⁸ Mirshablar bu so‘zlarni amaldorlarga yetkazdilar. Ular Pavlus bilan Silaning Rim fuqarosi ekanini eshitib, qo‘rqib ketdilar.

³⁹ Shunday qilib, amaldorlar borib, ulardan kechirim so‘rab, ularni zindondan olib chiqdilar. So‘ngra: “Shahardan ketsangizlar”, deb iltimos qildilar.

⁴⁰ Pavlus bilan Sila zindondan chiqqanlaridan keyin, Lidiyaning uyiga bordilar. Ular bu yerda imonlilar bilan uchrashib, ularga dalda berdilar, so‘ng u yerdan ketdilar.