Havoriylarning faoliyati: 14  Bob

14:1−2 Ikoniyada ham, sinagogalar mavjud bo‘lgan boshqa joylardagi kabi, Pavel va Barnaboga o‘sha paytda yahudiylar orasida keng tarqalgan urf-odatga muvofiq va’z qilishga ruxsat berildi. Xudo ularning so‘zlariga shunday kuch berdiki, ko‘plab yahudiylar va majusiylar Rabbimiz Isoga imon keltirdilar. Bu esa Xushxabarga bo‘ysunishni rad etgan yahudiylarning g‘azabini qo‘zg‘atdi va ular o‘z navbatida majusiylarni birodarlarga qarshi qayrab, g‘azablantirdilar. Havoriylar kitobida aytilishicha, havoriylarga qarshi quvg‘inlarning asosiy sababchilari imonsiz yahudiylar bo‘lgan, garchi ular ko‘pincha o‘z qo‘llari bilan harakat qilmasalar-da. Ular majusiylarni o‘zlarining xudosiz niyatlarini amalga oshirishga mohirlik bilan ishontira olganlar.

14:3 Vaziyat keskinlashayotganini sezib, va’zgo‘ylar baribir Rabbimiz nomidan jasorat bilan so‘zlashda davom etdilar. Rabbimiz esa ularning va’zlari Xudodan ekanligini tasdiqlab, ularga mo‘jizalar va alomatlar ko‘rsatish qobiliyatini berdi. Alomatlar va mo‘jizalar g‘ayritabiiy hodisalarni anglatuvchi ikki so‘zdir. "Alomat" so‘zi voqeada ma’lum bir saboq borligini bildirsa, "mo‘jiza" esa muqaddas hayrat tuyg‘usini uyg‘otishi kerak.

14:4−7 Shaharda keskinlik kuchayib borgan sari, qarama-qarshi tomonlar aniq ajralib qoldi. Ba’zilar yahudiylar tarafida, boshqalar esa havoriylar tomonida edilar. Oxir-oqibat, imonsiz butparastlar va yahudiylar havoriylarga hujum qilish uchun to‘qnashuv keltirib chiqarishdi. (Bu yerda "havoriylar" so‘zi aslida "missionerlar" ma’nosini anglatadi.) Ular ularni toshbo‘ron qilmoqchi bo‘lishdi, ammo havoriylar Kichik Osiyoning markazida joylashgan Likaoniyadagi Listra va Derviya shaharlariga jo‘nab ketishdi. Ular zo‘r g‘ayrat bilan butun bu o‘lka bo‘ylab Xushxabarni yoyishda davom etdilar.

Pavel va Barnabo toshbo‘ron qilinish xavfi ostida qolganlarida, ular Likaoniyaga jo‘nab ketishdi. Boshqa shunga o‘xshash holatlarda ular butun missionerlik faoliyati davomida xavf-xatarga qaramay, joylarida qolishgan. Nima uchun bu vaziyatda ular qochib ketishdi-yu, boshqa o‘xshash vaziyatlarda qat’iyat ko‘rsatishdi? Bizningcha, bu savolga aniq javob yo‘q. Havoriylar faoliyatining asosiy tamoyili Muqaddas Ruhning yo‘l-yo‘rig‘i edi. Bu odamlar Rabbimiz bilan yaqin muloqotda yashashgan. Ular Unda bo‘lganlarida, Xudoning maqsadi va irodasidan doim xabardor bo‘lishgan. Ular uchun bir marta o‘rnatilgan xulq-atvor qoidalari to‘plami emas, balki aynan shu narsa muhim edi.

14:8−9 Listrada missionerlar tug‘ma cho‘loq bo‘lgan odamni uchratishdi. U Pavelning so‘zlarini eshitib, g‘oyat qiziqish ko‘rsatdi. Pavel qandaydir tarzda bu odamda shifo topish uchun imon borligini payqadi. Garchi bu yerda Pavel buni qanday bilgani to‘g‘ridan-to‘g‘ri aytilmagan bo‘lsa-da, biz haqiqiy va’zgo‘y o‘zi muloqot qilayotgan odamlarning ruhiy holatini ilg‘ay olish qobiliyatiga ega, deb o‘ylaymiz. U odamlarda shunchaki qiziquvchanlik bor-yo‘qligini yoki ularning qalbi chindan ham gunohkorligini anglab qayg‘urayotganini farqlay oladi.

14:10−12 Pavel bu odamga o‘rnidan turishni buyurishi bilanoq, u sakrab turdi va yura boshladi. Mo‘jiza odamlarning ko‘z o‘ngida sodir bo‘lgani va Pavel, shubhasiz, baland ovozda gapirib hammaning e’tiborini o‘ziga tortgani uchun, bu voqea xalqqa katta taassurot qoldirdi. Shu zahoti xalq orasida Barnaboni Zevs, Pavelni esa Ermiy (Germes) deb e’lon qilgan ovozlar yangradi. (Bu yunoncha ismlar asl matnda ishlatilgan. Ba’zi matnlarda bu xudolarning keng tarqalgan lotincha nomlari - Yupiter va Merkuriy qo‘llanilgan.) Xalq haqiqatan ham bu ikki voiz qiyofasida o‘z xudolari zohir bo‘lganiga ishondi. Qandaydir noma’lum sabablarga ko‘ra, ular Barnaboni oliy xudo deb hisoblashdi. Pavel so‘zda ustuvor bo‘lgani uchun, uni Zevsning xabarchisi Ermiy (Germes) deb o‘ylashdi.

14:13 Hatto Zevsning kohini ham ularni haqiqatan ham xudolar ziyorat qilganiga ishonch hosil qildi. U shahar darvozasi yonidagi ibodatxonadan ho‘kizlar va gulchambarlar bilan ulkan qurbonlik marosimini o‘tkazish uchun shoshilib chiqdi. Bunday harakat xristianlik e’tiqodiga boshqa barcha ma’lum qarshilik shakllaridan ko‘ra ancha murakkab tahdid tug‘dirdi. Masihga emas, balki Uning xizmatchisiga e’tibor qaratish tendensiyasi, ta’qib-quvg‘indan ko‘ra xristianlik targ‘ibotining muvaffaqiyatiga ko‘proq xavf soladi.

14:14−15 Dastlab Barnabo va Pavel olomon nima qilmoqchi ekanini tushunishmadi, chunki ular Likaon shevasini bilishmasdi. Odamlar ularga xudo deb sig‘inmoqchi ekanliklari voizlarga ma’lum bo‘lgach, ular g‘azab va norozilik belgisi sifatida kiyimlarini yirtib tashladilar. So‘ngra ular xalq orasiga yopirilib, odamlarni bunday telbalikdan qaytarishga zo‘r berib urina boshladilar. Ular xudo emas, likaoniyaliklarga o‘xshagan oddiy odamlar ekanliklarini aytishdi. Ularning maqsadi odamlarga Xushxabarni yetkazish, toki ular jonsiz butlardan tirik Xudoga yuz o‘girsinlar.

14:15−17 E’tiborli jihati shundaki, yahudiylarga qilgan va’zidan farqli o‘laroq, Pavlus va Barnabo bu majusiylarga Eski Ahddan iqtibos keltirmadilar. Buning o‘rniga ular barcha mamlakatlarda va davrlarda majusiy xalqlar uchun doimo qiziqarli bo‘lgan yaratilish tarixidan boshladilar. Voizlar o‘tgan avlodlarda Xudo barcha xalqlarga o‘z yo‘llaridan yurishga yo‘l qo‘yganini tushuntirdilar. Ammo o‘shanda ham ularning Xudo mavjudligi haqida dalillari bor edi - yaratilish va Uning g‘amxo‘rligi. Aynan U, ularni sevib, yomg‘ir va hosildor fasllar bergan, yuraklarini oziq-ovqat va quvonch bilan to‘ldirgan. So‘nggi majoziy ibora shuni anglatadiki, Xudo tana uchun zarur bo‘lgan oziq-ovqatni yuborib, ularning qalbini ovqatdan lazzatlanish natijasida kelib chiqadigan quvonch bilan to‘ldirgan.

14:18 Va’z kutilgan natijani berdi. Odamlar, garchi istamasalar-da, Rabbimizning bu bandalariga qurbonlik qilish niyatidan voz kechdilar.

14:19−20 Pisidiya Antioxiyasi va Ikoniyadan kelgan yahudiylar Listrada Pavlus va Barnaboga yetib olishdi. Ular bu yerda ham butparastlarni missionerlarga qarshi qo‘yishga muvaffaq bo‘lishdi. Havoriylarni xudo o‘rnida ko‘rishga tayyor bo‘lgan o‘sha oddiy odamlar, Pavlusni o‘ldirdik, deb hisoblab, toshbo‘ron qilishdi va shahar tashqarisiga olib chiqishdi.

Kellining ushbu parchaga bergan izohi eng muvaffaqiyatli chiqqan:

"Nega bunday bo‘ldi? Listra aholisi ularga ko‘rsatishga tayyor bo‘lgan hurmat-ehtiromdan voz kechishning o‘zi inson uchun nihoyatda haqoratli va uni o‘zi sig‘inishga tayyor bo‘lgan odamlar haqidagi eng jirkanch yolg‘onlarga ishonishga moyil qiladi. Sig‘inish - bu jo‘shqinlik bilan sug‘orilgan tuyg‘u va agar uning obyekti unga qo‘yilgan umidlarni oqlamasa, u tez orada nafratga aylanadi, hatto yaqindagina ilohiy sharaflarga sazovor bo‘lgan odamning o‘limiga ham olib kelishi mumkin. Avvaliga Pavlusni qotil, keyin esa xudo deb hisoblagan melitliklardan farqli o‘laroq, Listra aholisi Pavlusga bo‘lgan munosabatini teskari tomonga o‘zgartirdi. Yahudiylarning g‘iybatlariga quloq solib, garchi ularning fikridan nafratlansalar ham, uni qurbonlik qilmoqchi bo‘lgan soxta payg‘ambar sifatida toshbo‘ron qildilar va shahardan olib chiqib, o‘lik holda qoldirdilar." (Kelly, Acts. 202.

Pavlus toshbo‘ron qilinganidan keyin haqiqatan ham o‘lganmi? Agar 2 Korinfliklarga 12: 2 da aynan shu voqea tasvirlangan bo‘lsa, u ham buni bilmagan. Faqat bir narsani aytishimiz mumkin: uning sog‘ayishi ajoyib bo‘ldi. Shogirdlar uning atrofiga to‘plangach, u o‘rnidan turib, ular bilan shaharga qaytdi. Ertasi kuni u Varnava bilan Derviyaga jo‘nab ketdi.

14:21 Havoriylar shaxsiy xavfsizlikka unchalik e’tibor berishmagan. Darviyada Injilni va’z qilib bo‘lgach, ular LISTRadan, ya’ni Pavlus toshbo‘ron qilingan joydan qaytib kelishgani ham shundan dalolat beradi. Bu kuchni tezda tiklash va orqaga qaytish qobiliyatini ko‘rsatadi.

Garchi bu yerda Timo‘tiyning ismi tilga olinmagan bo‘lsa - da, u aynan o‘sha paytda Pavlusning va’zi tufayli najot topgan bo‘lishi mumkin. Havoriy keyingi safar Listra shahriga borganida, Timo‘tiy shogird bo‘lib, imondoshlari orasida hurmatga sazovor edi (Havoriylar 16: 1 - 2 ). Biroq, keyinchalik Pavlus uni imondagi haqiqiy o‘g‘il deb atagani, uni Masihning oldiga aynan Pavlus olib borganini anglatmaydi. Ehtimol u " haqiqiy o‘g‘il " bo‘lib, hayotda va xizmatda Pavlusning o‘rnagiga ergashgandir.

Listrada to‘la vaqtli maxsus va’zgo‘ylar xizmatini tugatgandan so‘ng, ular ilgari cherkovlar tashkil etilgan Ikoniya va Pisidiya Antioxiyasiga yana tashrif buyurishdi. Ularning bu galgi kelishlaridan maqsad biz hozirda yangi dinni qabul qilganlar bilan ishlash deb ataydigan ish edi. Ular hech qachon faqat Injilni targ‘ib qilish va jonlarni Najotkorga yetkazish bilan kifoyalanmaganlar. Ular uchun bu faqat birinchi bosqich edi. Keyin ular yangi qabul qilinganlarni muqaddas e’tiqodda mustahkamlashga, ayniqsa, cherkov va uning Xudoning rejasida alohida o‘rin tutishi haqidagi ta’limotni tushuntirishga harakat qilishgan.

Erdman ta’kidlaydi:

"To‘g‘ri ishlab chiqilgan missionerlik faoliyati dasturining maqsadi har bir hududda o‘zini o‘zi boshqaradigan, yashovchan va mustaqil ravishda o‘sishga qodir cherkovlarni tashkil etishdir. Pavlusning amaliy faoliyati hamisha shunga qaratilgan edi ". (Erdman, Acts. 109.

14:22 Yangi e’tiqodga kirganlar bilan ishlash, birinchidan, shogirdlarning ruhlarini tasdiqlash va Xudoning Kalomidagi ko‘rsatmalar orqali masihiylarning imonini mustahkamlashdan iborat edi. Pavlus bu jarayonni Kolosaliklarga 1:28-29 da shunday tasvirlagan:..."Biz har bir insonni Iso Masihda mukammal ko‘rsatish uchun har qanday insonni aql-idrokka o‘rgatish va har qanday donolikni o‘rgatish orqali va’z qilamiz; buning uchun men o‘zimda qudratli ta’sir ko‘rsatayotgan Uning kuchi bilan mehnat qilaman va harakat qilaman."

Ikkinchidan, ularni e’tiqodda qolishga undashgan. Keng ko‘lamli ta’qiblarni hisobga olgan holda, bunday ogohlantirish ayni muddao bo‘ldi. Bu ogohlantirish, Xudoning Shohligiga ko‘p qayg‘ular bilan kirish kerakligini eslatib turardi. Bu, Xudoning Shohligi haqida bo‘lib, unda imonlilar Masihning shon - shuhratiga sherik bo‘lishadi. Inson Xudoning Shohligiga avvalo tug‘ilish orqali kiradi. Quvg‘in va qayg‘u qutqarmaydi. Biroq, Pavlus va’da qilganidek, imon keltirib, Xudoning Shohligiga kirganlarning kelajakdagi shon - shuhrati yo‘li g‘am - qayg‘uga to‘la:..." Faqat U bilan azob chekib, U bilan ulug‘lansak " (Rimliklarga 8: 17).

14:23 Shu bilan birga, missionerlar har bir jamoatda oqsoqollarni tayinladilar. Bu borada bir necha mulohazalarni bildirish lozim:

1. Yangi Ahddagi oqsoqollar (presviterlar) taqvodor, yetuk erkaklar bo‘lib, mahalliy jamoatga ruhiy rahbarlik qilganlar. Ular yepiskoplar yoki nazoratchilar deb ham atalgan.

2. Havoriylar kitobida oqsoqollar jamoat tashkil topishi bilanoq tayinlanmagan. Ko‘pincha havoriylar jamoatga ikkinchi bor tashrif buyurganlarida shunday qilishgan. Ya’ni, bu vaqt ichida Muqaddas Ruh O‘zi oqsoqol qilib tayinlagan kishilar o‘zlarini ko‘rsatish imkoniga ega bo‘lishgan.

3. Oqsoqollarni havoriylar va ularning vakillari tayinlashgan. O‘sha paytda oqsoqollar qanday talablarga javob berishi kerakligi haqida aniq ko‘rsatmalar beradigan Yangi Ahd hali yozilmagan edi. Biroq havoriylar bu talablarni bilishgan va zarur fazilatlarga ega bo‘lgan kishilarni tanlay olishgan.

4. Bugungi kunda bizda oqsoqollarni tayinlaydigan havoriylar yo‘q. Biroq, 1 Timo‘tiyning 3-bobi va Titusning 1-bobida oqsoqollar qanday fazilatlarga ega bo‘lishlari kerakligi haqida o‘qishimiz mumkin. Shunday qilib, har bir mahalliy jamoat o‘z a’zolari orasidan Xudo xizmatchilarga qo‘ygan talablarga javob beradigan odamlarni aniqlay olishi kerak.

Pavlus bilan Barnabo ro‘za tutib ibodat qilgach, imonlilarni Xudoga topshirdilar. Bunday qisqa vaqt ichida jamoatlarning tashkil topishi bizga g‘ayrioddiy tuyulishi mumkin. Ular faqat qisqa muddat davomida missionerlarning rahbarligiga muhtoj bo‘ldilar, shunga qaramay, mustaqil jamoat sifatida Xudoning ishini ajoyib tarzda davom ettirdilar. Buning sababi, albatta, Xudoning qudratli Ruhida yotadi. Ammo bu kuch Pavlus va Barnabo kabi insonlarning hayotida namoyon bo‘ldi. Ular qayerda bo‘lishmasin, atrofdagilarni o‘z namunalari bilan Xudoga yetakladilar. Odamlar ularning hayotidagi samimiylik va to‘g‘rilikni ko‘rdilar. Ularning va’zlari shaxsiy namuna bilan tasdiqlandi va bunday ikki tomonlama guvohlikning ta’siri beqiyos edi.

21-23-oyatlar havoriylar faoliyatining odatiy tartibini tasvirlaydi: Xushxabarni e’lon qilish, yangi imonlilarni o‘qitish hamda jamoatlarni tashkil etish va mustahkamlash.

14:24−26 So‘ngra ular Pisidiyadan o‘tib, janubga, Pamfiliyaga yo‘l olishdi. Keyin yana Pergiyaga tashrif buyurib, u yerdan Attaliya dengiz portiga tushdilar. U yerda kemaga o‘tirib, Suriya Antioxiyasiga suzib ketishdi. Bu ularning birinchi missionerlik safarining so‘nggi manzili bo‘ldi. Aynan Antioxiyada ular endi yakunlagan vazifani bajarish uchun Xudoning inoyatiga topshirilgan edilar.

14:27 Antioxiyadagi barcha masihiylar bu ikki buyuk Xudo tanlagan kishining missionerlik jasoratlari haqidagi hikoyasini tinglash uchun yig‘ilgan kun qanchalik quvonchli bo‘lgandir. Ular masihlarga xos kamtarlik bilan Xudo ular orqali nimalarni amalga oshirganini va g‘ayridinlarga imon eshigini qanday ochganini so‘zlab berdilar. Bu ularning Xudo uchun qilgan ishlari haqida emas, balki U Zot ular orqali nimani bajargani haqidagi hikoya edi.

14:28 Ular shogirdlar bilan Antioxiyada ancha vaqt qolishdi. Turli hisob-kitoblarga ko‘ra, ular u yerda bir yildan ikki yilgacha bo‘lishgan.

MISSIONERLIK FAOLIYATI STRATEGIYASI

Dunyoning unutilgan bir burchagida yashagan bir hovuch nomsiz shogirdlar ajoyib vahiydan ilhomlanib, butun dunyoga Xushxabarni yetkazish uchun yo‘lga chiqqani va bu vazifani qanday uddalagani hayratlanarli. Har bir kishi o‘zini bu ishga shaxsan mas’ul deb bilardi va unga butun vujudi bilan berilardi.

Ko‘pchilik mahalliy masihiylar kundalik yumushlarini davom ettirgan holda Xushxabarni targ‘ib qilishardi. Ular Xushxabarni qo‘shnilariga yetkazishardi.

Bundan tashqari, havoriylar va boshqa sayyohlar mamlakatma-mamlakat yurib, Injilni targ‘ib qilganlar va cherkovlar barpo etganlar. Ular ikki kishi yoki kichik guruhlar bo‘lib yo‘lga chiqganlar. Ba’zida kattaroq yoshdagiga yoshi kichikroq kishi, masalan, Pavlusga Timo‘tiy hamrohlik qilgan.

Voizlik faoliyati asosan ikki yo‘l bilan amalga oshirilgan: shaxsiy xushxabar va odamlarning katta guruhlariga xushxabar yetkazish orqali. Keyingisi bilan bog‘liq holda, shuni ta’kidlash qiziqki, va’zlar ko‘pincha to‘satdan aytilgan bo‘lib, ularga mahalliy voqealar yoki inqirozli vaziyatlar sabab bo‘lgan.

U yerda (Havoriylar kitobida) keltirilgan deyarli barcha va’zlar voizning nutqqa tayyorgarlik ko‘rishi uchun har qanday imkoniyatni istisno qiladigan sharoitda aytilgan; tasvirlangan har bir holat kutilmagan edi. (S.A. Coates, An Outline of Luke’s Gospel,. 254.)

Ye.M.Baunds aytganidek, ularning va’zgo‘ylik faoliyati bir soatlik nutq bilan cheklanmagan, balki butun hayotlarini qamrab olgan. Havoriylar va ularning hamrohlari Muqaddas Ruh tomonidan boshqarilgan, ammo bu yo‘lboshchilik ko‘pincha ularning mahalliy cherkovi tomonidan tasdiqlangan. Masalan, Antioxiyadagi payg‘ambarlar va muallimlar Barnabo va Pavlusga qo‘llarini qo‘yib, ularni ilk da’vatchilik safariga jo‘natishganini o‘qiymiz (13:2). Xuddi shunday, Timo‘tiy Pavlus bilan yo‘lga chiqishidan oldin, birodarlar u haqda guvohlik berishgan (16:2). Pavlus va Silani ikkinchi missionerlik safaridan oldin Antioxiya cherkovi Xudoning inoyatiga ishonib topshirgan (15:40).

Odatda havoriylarning "geografik" strategiyasi katta shaharlarda va’z qilish va u yerda atrofdagi hududlarda xushxabar tarqatadigan cherkovlarni tashkil etish edi, deb hisoblanadi. Ehtimol, bu juda soddalashtirilgan tushunchadir. Ularning strategiyasining asosi Muqaddas Ruhning ko‘rsatmalariga amal qilish edi, U ularni qayerga olib bormasin: katta shaharga yoki kichik qishloqqa. Muqaddas Ruh Filippni gavjum Samariyadan G‘azo yo‘lidagi bir kishiga xushxabar aytishga yo‘naltirdi (8:26−40). U esa Pavlusni Sitseron "yo‘ldan chetdagi shahar" deb atagan Veriyaga olib bordi (17:10). To‘g‘risini aytganda, "Havoriylar faoliyati" kitobida biz bir marta va abadiy tanlangan, o‘zgarmas geografik strategiyani ko‘rmaymiz. Aksincha, biz bu yerda Uning oliy irodasiga mos keladigan Ruhning yo‘lboshchiligini ko‘ramiz.

Odamlar Injilni qabul qilishga moyil bo‘lgan barcha joylarda mahalliy cherkovlar tashkil etildi. Ularning yig‘ilishlari xizmatga doimiy va barqaror tus berardi. Bu cherkovlar o‘z-o‘zini boshqaruvchi, moliyaviy jihatdan mustaqil va o‘z-o‘zini tarqatuvchi edi. Havoriylar vaqti-vaqti bilan jamoalarga tashrif buyurib, imonlilarni mustahkamlab, ularga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatganlar (14:21−22; 15:41; 20:1-2) va oqsoqollar tayinlaganlar (14:23).

Havoriylar va ularning hamrohlari missionerlik safarlarida ba’zan o‘zlarini o‘zlari ta’minlaganlar (18:3; 20:34), ba’zan esa cherkovlar va alohida shaxslarning xayr-ehsonlari hisobiga yashaganlar (Flp 4:10, 15−18). Pavlus nafaqat o‘zining, balki u bilan birga bo‘lganlarning ham ehtiyojlarini qondirish uchun mehnat qilgan (20:34).

Garchi mahalliy cherkovlar havoriylarga Xudoning inoyatini ishonib topshirib, ularni moddiy jihatdan qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsalar-da, ularni nazorat qilmaganlar. Havoriylar Rabbimizning erkin elchilari bo‘lib, Xudoning irodasini e’lon qilardilar, hech qanday foydali narsani o‘tkazib yubormasdilar (20:20).

Missionerlik safarlari tugagach, ular o‘z cherkovlariga qaytib, Parvardigor ular orqali qanday ish qilgani haqida hisobot berishgan (14:26−28; 18:22-23). Bu barcha davrlar uchun barcha missionerlarga ibrat bo‘ladigan ajoyib namunadir.