Havoriylarning faoliyati: 13  Bob

13:1 11-bobdan bilamizki, Antioxiyada cherkov tashkil etilgandi. Xizmatchi yoki cho‘pon sifatida tayinlangan bitta shaxs o‘rniga, cherkovda turli in’omlarga to‘la ko‘plab odamlar bor edi. Aniqrog‘i, unda kamida beshta payg‘ambar va ustozlar mavjud edi. Avval aytib o‘tganimizdek, payg‘ambar - bu Muqaddas Ruh tomonidan alohida in’om etilgan, Xudodan bevosita vahiy qabul qila oladigan va uni boshqalarga yetkazadigan insondir. Ma’lum ma’noda ular Xudoning jarchilar bo‘lib, ko‘pincha kelajak voqealarni oldindan ayta olishardi. Ustozlar esa Muqaddas Ruh ularga Xudo So‘zini sodda va tushunarli tarzda tushuntirish qobiliyatini bergan kishilardir. Payg‘ambarlar va ustozlarning ismlari quyidagi tartibda keltirilgan:

Payg‘ambarlar va ustozlarning ismlari quyidagi tartibda keltiriladi:

1. Varnava. Xudoning bu ajoyib xizmatchisi va Pavlusning sadoqatli hamkori bilan biz allaqachon tanishmiz. Bu yerda u birinchi bo‘lib tilga olinadi, chunki u boshqalardan oldin imon keltirgan yoki Masihga eng uzoq vaqt xizmat qilgan.

2. Niger deb atalgan Simeon. Ismiga qaraganda, u asli yahudiy bo‘lib, afrikalik yahudiylar jamoasidan kelib chiqqan bo‘lishi mumkin. Balki u majusiylar bilan ishlash qulay bo‘lishi uchun Niger (qora yoki qoramag‘iz) ismini olgandir. Albatta, uning qora tanli bo‘lganini taxmin qilish mumkin, bu uning laqabida ham o‘z aksini topgan. U haqda boshqa hech narsa ma’lum emas.

3. Lutsiy Kirineyanin. U Antioxiyaga birinchi bo‘lib kelib, masihiylikni targ‘ib qilgan kirineyaliklardan biri bo‘lgan bo‘lsa kerak (11:20).

4. Manoyil (bu nomning qadimgi shakli - Manoyim). U haqda chorak hukmdor Irodning tarbiyalanuvchisi bo‘lganligi aytiladi. Qizig‘i shundaki, buzuq Iroda Antipani yaqindan bilgan odam birinchilardan bo‘lib xristian diniga kirgan. "To‘rt qo‘llik" unvoni (yunoncha "tetrarx") Irod otasi saltanatining to‘rtdan bir qismini boshqarganligini ko‘rsatadi.

5. Savol. Garchi bu ro‘yxatda Savloning nomi oxirgi bo‘lib tilga olingan bo‘lsa-da, u haqiqatning tirik timsoli bo‘lishi kerak edi: "Oxirgilar birinchi bo‘ladilar."

Bu besh kishi ilk xristian cherkovi yagona va hamjihat bo‘lganidan, odamlarni terisining rangiga qarab ajratmaganidan dalolat beradi. Unda "Sen kim emas, kimniki" degan yangi baholash mezoni amal qilardi.

13:2 Bir kuni bu payg‘ambarlar va ustozlar namoz o‘qish va ro‘za tutish uchun yig‘ilishdi, ehtimol barcha dindorlar bilan birga. Matn mazmunidan ko‘rinib turibdiki, " ular Xudovandga xizmat qilishgan ", ya’ni ular vaqtlarini ibodat va cherkov uchun ibodat qilish bilan o‘tkazishgan. Ro‘za tutganlarida ibodatdan chalg‘imasliklari uchun badanlarini itoatga keltirar edilar.

Nega hammalari namozga yig‘ilishdi? Ular bu yig‘ilishga dunyoni xushxabar bilan ta’minlash mas’uliyatini tushungan holda kelishgan, deb aytishga asosimiz bormi? Matnda bu ibodat kechasi bilan davom etganiga ishora yo‘q, lekin, shubhasiz, bu oyat hozirgi oddiy ibodat yig‘inlariga qaraganda jiddiyroq va uzoqroq bo‘lganini anglatadi.

Ular namoz o‘qiganlarida. Muqaddas Ruh ularga Barnabo bilan Shoulni ajratib qo‘yishni aniq ko‘rsatdi. Darvoqe, bu Muqaddas Ruhning shaxsiy tabiatidan juda aniq dalolat beradi. Agar U faqat "kuch" bo‘lganida, bunday so‘zlarni ishlatish mumkinligini tasavvur qilib bo‘lmaydi. Muqaddas Ruh buni payg‘ambarlar va ustozlarga qanday qilib ma’lum qilgan? Garchi bu savolga aniq javob yo‘q bo‘lsa - da, U payg‘ambarlardan biri - Simun, Lutsiy yoki Manayil orqali gapirgan bo‘lishi mumkin.

Bu yerda birinchi bo‘lib Barnabo, ikkinchi bo‘lib esa Shoul tilga olinadi. Ammo ular Antioxiyaga qaytib kelishganida, ularning ismlari endi boshqa tartibda edi.

Bu oyat juda katta amaliy ahamiyatga ega, chunki u ilk cherkovga rahbarlik qilishda Muqaddas Ruhning rolini va shogirdlarning uning rahbarligini qabul qilishini ta’kidlaydi.

13:3 Shunday qilib, Muqaddas Ruh O‘z irodasini namoyon etgandan so‘ng, bu erkaklar ro‘za tutib, ibodat qilishda davom etdilar. Keyin ulardan uchtasi (Simiyon, Lutsiy va Manayil) Barnabo va Savolga qo‘llarini qo‘ydilar. Bu zamonaviy xristianlikda qo‘llaniladigan rasmiy "mansab" emas edi, bunda eng yuqori cherkov unvoni quyi darajadagilarga ruhoniylik rutbasini beradi. Bu Muqaddas Ruh ularni chorlagan ishda bu ikki erkak bilan birodarlik birdamligining oddiy ifodasi edi. Qo‘l qo‘yish tushunchasi bag‘ishlanuvchiga sir-asrorlarni bajarish va boshqa cherkov majburiyatlarini bajarish huquqini beruvchi marosim sifatida noma’lum. Bernxauz sharhlaydi:

"Bizning katta amaliy xatomiz shundaki, biz rahbarlik uchun zarur bo‘lgan barcha iste’dodlarni bir kishida topishni kutamiz. Masalan, cherkovda bir necha yuz imonli bo‘lishi mumkin, lekin faqat bitta ruhoniy bo‘ladi. U va’z aytishi, tasalli berishi va boshqa ko‘p narsalarni uddalashi kerak. Aslida, matnimizda (Rimliklar 12:6-8) keltirilgan sakkizta in’omdan yettitasi odatda ruhoniyning vakolati hisoblanadi, sakkizinchisi esa cherkovning oddiy a’zolariga tegishli. Xo‘sh, jamoaga qanday vazifa qoldirilgan? Hisob-kitoblarni to‘lash! Bu yerda nimadir noto‘g‘ri ekani aniq. Kimdir mendan, va’z-nasihatni oddiy imonlilarga topshirishni taklif qilmayapsizmi, deb so‘rashi mumkin. Shubhasiz, agar odam Muqaddas Yozuvlarni tushunib yetgan bo‘lsa, u o‘z qobiliyatini rivojlantirib, har qanday imkoniyatda va’z aytishi kerak. Cherkovning oddiy a’zolari orasida faollikning sezilarli o‘sishi kuzatilmoqda va bu to‘g‘ri yo‘nalishdagi qadamdir - Yangi Ahd amaliyotiga qaytish." (Donald Grey Bamhouse, The Measure of Your Faith, Book 69, p. 21.)

Shuni yodda tutish kerakki, o‘sha paytga kelib Barnabo va Shoul sakkiz yildan beri Xudoning xizmatida mehnat qilishayotgan edi. Ular Masihga xizmat qilishda yangi emas edilar. Ular allaqachon "teshilgan qo‘llarni qo‘yish" tajribasidan o‘tgan edilar. Endi esa ularning Antioxiyadagi birodarlari butparastlarga Xushxabarni yetkazishdek alohida vazifada ular bilan hamfikr ekanliklarini bildirishdi. Shundan so‘ng Barnabo va Shoul yo‘lga chiqishdi (so‘zma-so‘z: "ularni jo‘natishdi").

13:4 Ushbu oyatdan boshlab odatda Pavlusning birinchi missionerlik safari deb ataladigan voqealar boshlanadi. Birinchi safar kundaligi 14:26-oyatda tugaydi. Bu davrda Injil targ‘iboti asosan Kichik Osiyoni qamrab oldi. Ikkinchi missionerlik safari Xushxabarni Yunonistonga olib keldi. Uchinchi missionerlik safarida Pavlus yana Kichik Osiyo va Yunonistondagi cherkovlarga tashrif buyurdi, ammo uning asosiy maqsadi Asiya va Efes shahri edi. Pavlusning missionerlik faoliyati taxminan o‘n besh yil davom etdi.

(Pavlusning yo‘lini kuzatib borar ekanmiz, u tashrif buyurgan joylarni bosh harflar bilan ajratib ko‘rsatamiz, bunda har bir aniq safar tavsifida joy birinchi marta tilga olinganda shunday qilamiz.)

Suriya Antioxiyasidan bo‘lgan Isoning ikki jasur xizmatchisi avval Antioxiyadan taxminan yigirma besh kilometr narida joylashgan dengiz porti SELEVKIYAga kelishdi. U yerdan ular KIPR oroliga suzib ketishdi.

13:5 Ular Kiprning sharqiy sohilidagi SALAMINga tushgach, turli sinagogalarga borib, Xudoning Kalomini va’z qilishdi. Odatga ko‘ra, har bir yahudiy erkak Muqaddas Yozuvlarni o‘qish va sharhlash imkoniyatiga ega edi. O‘sha paytda Yuhanno Mark ularga yordamchi sifatida xizmat qilardi (Shoh Yoqub tarjimasida aytilganidek, o‘zi xizmatchi emas edi). Barnabo va Shoul avvalo sinagogaga borib, Xushxabarni dastlab yahudiylarga, so‘ngra majusiylarga yetkazish haqidagi ilohiy amrni bajarishardi.

13:6 Salamindan ular butun orolni sharqdan g‘arbga kesib o‘tib, g‘arbiy qirg‘oqdagi PAFga yetib kelishdi. Salamin orolning asosiy savdo shahri edi. Paf esa poytaxt edi.

13:7−8 U yerda ular Variyus (ya’ni "Isoning o‘g‘li") deb atalgan yahudiy soxta payg‘ambar va folbin bilan to‘qnash kelishdi. Qandaydir yo‘l bilan bu folbin orolning ijroiya hokimiyatini boshqaradigan mansabdor shaxs, Rim prokonsuli Sergiy Pavlning ishonchli odamiga aylangan edi. (Luka o‘sha paytda Rim imperiyasida qo‘llanilgan muassasalar va lavozimlar nomlarini aniq bilishini ko‘rsatadi. Masalan, Filippdagi mansabdor shaxslarni u grekcha strategoi, lotincha praetors (16:20) va amaldorlarni rhabdouchoi (lotincha lictors) deb ataydi. U Salonika hukmdorlarini to‘g‘ri ravishda politarchs (17:6), Efesdagi hamkasblarini esa asiarchs (19:31) deb ataydi. "Ularning barchasi turli shaharlarda mahalliy hokimiyatni amalga oshirar, ularning tepasida esa butun viloyatni boshqargan Rim gubernatori (yoki prokonsul) turardi. Shunday qilib, Luka har bir shaharda ularning har birining lavozimini aniq ko‘rsatib, nima haqida gapirayotganini yaxshi bilishini namoyon qiladi. Bunday aniqlik unga vijdonli tarixchi sifatida ishonchni oshiradi." - S. E. Stuart, Tracings from the Acts of the Apostles, p. 272.)

Bu odam aqlli kishi sifatida tavsiflanadi. U Barnabo bilan Shoulni Xudoning Kalomini eshitish uchun o‘z huzuriga chaqirganida, bu folbin aralashmoqchi bo‘ldi: ehtimol, shayton unga Xushxabarning tarqalishiga to‘sqinlik qilishni ilhomlantirgan edi. 8-oyatda u Elima, ya’ni "donishmand" deb nomlangan. Albatta, bu nom unga mutlaqo mos kelmas edi.

13:9−10 Sergiy Pavel haqiqatga chin dildan intilayotganini, sehrgar esa bu haqiqatning dushmani ekanligini tushungan Savl, uni ochiqchasiga va shafqatsiz fosh etadi. Hech kim Savlni nafsoniy ishtiyoq boshqargan deb o‘ylamasligi uchun, matnda u o‘sha paytda Muqaddas Ruhga to‘lgani aniq ko‘rsatilgan. Savl sehrgarning ko‘zlariga tikilib, uni har xil hiyla va yovuzlik bilan to‘lib-toshganlikda aybladi. Savlni Var-Iso nomi aldamadi; u bu niqobni yirtib tashladi va uni iblisning o‘g‘li deb atadi. Bu sehrgar har qanday haqiqatning dushmani bo‘lib, Xudoning haqiqatini buzish uchun tinimsiz harakat qilardi.

13:11 Shundan so‘ng, Shoul jazoni qo‘llash vakolatiga ega bo‘lgan havoriy sifatida, Yelim vaqtincha ko‘r bo‘lib qolishini e’lon qildi. U boshqalarni, masalan, prokonsulni ma’naviy zulmatda ushlab turishga uringani uchun jismoniy ko‘rlik bilan jazolanadi. Birdan uning ustiga zulmat va qorong‘ilik bostirib keldi va u yetakchini topishga urinib, paypaslab ko‘rdi.

Elima isroilliklarning timsoli bo‘lib, ular nafaqat Hazrati Isoni qabul qilishni istashmagan, balki boshqalarni ham qabul qilmaslikka urinishgan. Natijada, Xudo Isroilni jazolash uchun vaqtincha ko‘r qilib qo‘ydi. Oxir - oqibat, xalqning qolgan qismi tavba qilib, Iso Masih ekaniga ishonadi va tavba qiladi.

13:12 Xudoning hukmi prokonsulga ta’sir qilgan bo‘lsa - da, Barnabo va Shoulning ta’limoti unga yanada ko‘proq ta’sir qilgan. U birinchi missionerlik sayohatida inoyatning birinchi " o‘ljasi " bo‘lgan Hazrati Isoga chinakam e’tiqod qiluvchi bo‘ldi.

E’tibor bergan bo‘lsangiz, bu voqeani hikoya qilishda, Luqo yahudiylarning Shoul ismini emas, butparastlarga xos bo‘lgan Pavlus ismini qo‘llay boshlagan (9 - bob).

13:13 "Pavl va u bilan birga bo‘lganlar" so‘zlari shuni ko‘rsatadiki, endi Pavel asosiy rolni o‘ynay boshlaydi. Ular Pafdan shimoli-g‘arbga, PAMFILIYADAGI PERGIYA TOMON suzib ketishdi. Pamfiliya - Kichik Osiyoning janubiy qirg‘og‘ida joylashgan Rim viloyati. Pergiya uning poytaxti bo‘lib, qirg‘oqdan o‘n ikki kilometrcha narida, Kestros daryosi bo‘yida joylashgandi.

Ular Pergiyaga yetib kelganlarida, Yuhanno Mark ularni qoldirib, Quddusga qaytdi. Ehtimol, u butparastlarga xushxabarni yetkazish g‘oyasidan xursand bo‘lmagandir. Havoriy Pavlus Markning xizmatdan ketishini katta gunoh deb hisoblab, uni ikkinchi marta to‘la vaqtli maxsus va’zgo‘ylik safariga olib borishdan bosh tortdi. Bu Pavlus va Barnabo o‘rtasida ajralishga olib keldi, natijada ularning keyingi xristianlik xizmatidagi yo‘llari ajraldi (qiyoslang. 15:36−39). Vaqt o‘tib, Mark havoriy Pavlusning ishonchini qayta qozondi (2 Tim.

Pergiyada bo‘lganligi haqida boshqa hech narsa aytilmaydi.

13:14−15 Keyingi to‘xtash Pergiyadan taxminan bir yuz oltmish kilometr shimolda joylashgan Pisidiya Antioxiyasida bo‘ldi. Shanba kuni yana ikki xoch xabarchisi ibodatxonaga kelishdi. Tavrotdan parchalar o‘qib bo‘lingach, ma’bad boshliqlari o‘z mehmonlarini yahudiylardan tanidilar va agar xalqqa nasihat so‘zlari bo‘lsa, so‘zga chiqishga taklif qildilar. Sinagoglarda Injilning bunday erkin targ‘iboti uzoq davom etishi mumkin emas edi.

13:16 Ilohiy xabarni va’z qilish imkoniyatini qo‘ldan boy bermay, Pavlus o‘rnidan turib, yig‘ilganlarga murojaat qildi. Uning nutqining umumiy rejasi quyidagicha edi: avvaliga yahudiylar tarixining asoslarini eslatib, tinglovchilarni Masihning hayoti va xizmati bilan bog‘liq voqealar haqidagi hikoyaga olib boradi, so‘ngra Masihning tirilishi haqidagi ishonchli guvohlik, Xaloskor tomonidan berilgan gunohlarning kechirilishi haqidagi xabar va Uni rad etganlarning halokati haqida ogohlantirish.

13:17 Va’z Egamizning Isroil xalqini O‘z xalqi qilib tanlashi bilan boshlanadi. Pavlus tezda yahudiylar Misr zaminida bo‘lgan davrga o‘tadi va ularni Fir’avn zulmidan ozod qilib, ko‘tarilgan mushaklari bilan ko‘rsatgan Xudoning marhamatini madh etadi.

13:18 Qirq yil davomida Xudo Isroil xalqini sahroda boqdi. "Ovqatlantirmoq" fe’li yunoncha asl nusxada "birovning ehtiyojlari haqida g‘amxo‘rlik qilish" degan ma’noni anglatadi. Shak - shubhasizki, Egamiz Isroil xalqining noroziligiga qaramay, ularga shunday yo‘l tutgan.

13:19−22 Pavlus tilga olgan to‘rt yuz ellik yil, ehtimol, bizni patriarxlar davriga qaytaradi va shuning uchun tarixning sudyalargacha bo‘lgan butun davrini qamrab oladi. (Qarang: Kelly, Acts, pp. 185, where chronological and textual problems are considered.)

Isroilliklar Kan’onga kirgandan so‘ng, Xudo Shomuil payg‘ambar davrigacha xalqqa qozilar berdi. Ular podshoh so‘rashganda, Xudo ularga Binyamin urug‘idan bo‘lgan Kisovning o‘g‘li Saulni berdi. U qirq yil podshohlik qildi. Itoatsizligi uchun Shoul taxtdan chetlatildi va Xudo uning o‘rniga Dovudni tayinladi. Xudo Dovud haqida maqtovli so‘zlar aytib, uni O‘zining barcha xohish - irodasini amalga oshiradigan er deb atagan. 22 - oyatda Zabur 88: 21 va 1 Shohlar 13: 14 dan olingan iqtiboslar bir - biriga bog‘langan.

13:23 Dovudni tilga olish Pavlusga osonlikcha va tezda Dovud avlodi bo‘lmish Isoga o‘tish imkonini berdi. Kimdir: "Pavlusning barcha va’zlari yo‘li Masihga olib borardi", deb aytgani bejiz emas. Isroil xalqiga Iso Xudo O‘z va’dasiga muvofiq yuborgan Najotkor ekanini e’lon qilish uchun qanchalar jasorat kerakligini tasavvur qilish qiyin. Axir ular Isoga butunlay boshqacha ko‘z bilan qarashga o‘rganib qolishgandi!

13:24 Pavlus Isoni qisqacha tanishtirgach, Yahyo payg‘ambarning xizmatiga qaytdi. Masih paydo bo‘lishidan (ya’ni Uning xizmati boshlanishidan) oldin, Yahyo butun Isroil xalqiga tavba qilib suvga cho‘mishni va’z qilgandi. U Masihning kelishini e’lon qilib, xalqni bu voqeaga tayyorgarlik ko‘rish uchun tavba qilishga undagan. Iordan daryosida suvga cho‘mish ularning tavbasining ramzi edi.

13:25 Yahyo bir lahza ham o‘zining Masih bo‘lishi mumkinligi haqida o‘ylamagan. Xizmatining oxirigacha u payg‘ambarlar aytgan Zot emasligini takrorlashdan charchamadi. U hatto kelishini e’lon qilgan Zotning choriq iplarini yechishga ham o‘zini noloyiq deb bilardi.

13:26 Pavlus tinglovchilariga Ibrohim avlodining birodarlari va farzandlari sifatida murojaat qilar ekan, najot so‘zi avvalo Isroil xalqiga yuborilganini eslatdi. Iso aynan Isroil xonadonining adashgan qo‘ylari oldiga kelgandi. Shogirdlar esa birinchi navbatda ularga xushxabar yetkazishga amr olgandilar.

13:27−28 Biroq Quddusdagi xalq va ularning rahbarlari uzoq kutilgan Masihni Isoda tan olishmadi. Ular Uning payg‘ambarlar bashorat qilgan Zot ekanini tushunishmadi. Har shanba kuni Muqaddas Bitiklardan o‘qiladigan Masih haqidagi bashoratlarni eshitganlarida, ularni Nosiralik Iso bilan bog‘lamadilar. O‘zlari sezmagan holda, ular aynan shu oyatlarni amalga oshirish vositasiga aylanib, Uni mahkum etdilar. Isoda o‘limga loyiq hech qanday ayb topolmagach, Uni o‘ldirish uchun Pilatga topshirdilar.

13:29 Oyatning birinchi qismi Masihni rad etib, bashoratlarni amalga oshirgan yahudiylarga taalluqli. Ikkinchi qismda Rabbimiz Isoning jasadini mehr ila dafn etgan Arimateyalik Yusuf va Nikodim haqida so‘z boradi.

13:30−31 Masihning o‘likdan tirilgani ishonchli tarzda tasdiqlandi. Iso bilan birga Jaliladan Quddusga kelganlar hali hayot bo‘lib, ularning guvohliklari rad etib bo‘lmas edi.

13:32−33 Keyin havoriy Eski Ahdda ota-bobolarga berilgan Masih haqidagi va’dani Rabbimiz Isoda Xudo amalga oshirganini e’lon qildi. Dastlab, bu Uning Baytlahmda tug‘ilishi orqali bajo bo‘ldi. Pavlus Masihning tug‘ilishini Zabur 2:7 dagi bashoratning amalga oshishi deb hisoblagan. Bu oyatda Xudo: "Sen Mening O‘g‘limsan, bugun Men Seni tug‘dim", deydi. Bu so‘zlar Iso Baytlahmda tug‘ilganida Xudoning O‘g‘li bo‘lib qolganini anglatmaydi. U azaldan Xudoning O‘g‘li bo‘lgan, ammo O‘z insoniy qiyofasi orqali Xudoning O‘g‘li sifatida dunyoga kelgan. Zabur 2:7 ni Masihning abadiy O‘g‘il ekanini rad etish uchun qo‘llab bo‘lmaydi.

13:34 Bu oyatda Rabbimiz Isoning tirilishi haqida gap ketmoqda. Xudo Uni tiriltirdi, endi U qayta chirimaydi. So‘ng Pavlus Ishayo payg‘ambarning so‘zlarini keltirgan (55:3): "Dovudga va’da qilgan sodiq inoyatlarimni sizlarga ham beraman". Bu iqtibos tayyorlanmagan o‘quvchiga biroz murakkab tuyulishi mumkin. Ishayo kitobidagi bu oyat bilan Masihning tirilishi o‘rtasida qanday bog‘liqlik bo‘lishi mumkin? Xudoning Dovud bilan tuzgan ahdining Najotkorning tirilishiga qanday aloqasi bor?

Xudo Dovudga abadiy taxt va saltanat va’da qilib, uning avlodi bu taxtda to abad o‘tirishini bashorat qilgan edi. Ammo Dovud vafot etib, jasadi tuproqqa aylandi. Uning shohligi qisqa vaqt davom etdi va keyin to‘rt asrdan ortiq vaqt davomida Isroilning shohi bo‘lmadi. Dovudning nasli esa uzoq yillar davomida - Nosiralik Isogacha davom etdi. U Yusuf orqali Dovud taxtiga bo‘lgan qonuniy huquqni meros qilib oldi. Garchi Yusuf Isoning haqiqiy otasi bo‘lmasa-da, qonun bo‘yicha shunday hisoblangan. Isoning onasi Maryam va u orqali Iso ham Dovudning to‘g‘ri shajarasidan kelib chiqqan.

Pavlus ta’kidlashicha, Dovudga va’da qilingan o‘zgarmas inoyatlar (Ish 55:3) Masih orqali amalga oshadi. U Dovudning avlodidir va kelajakda Dovudning taxtiga o‘tiradi. Masih tirilgani va abadiy yashayotgani uchun U Xudoning Dovud bilan tuzgan ahdining abadiyligi kafolatidir.

13:35 Bu 35-oyatda yanada kuchliroq ta’kidlangan bo‘lib, unda havoriy Zabur 15:10 dan iqtibos keltiradi: "Muqaddas Zotingning chirishiga yo‘l qo‘ymaysan". Boshqacha aytganda, Rabbimiz tirilganidan buyon o‘lim Uning ustidan hukmronlik qila olmaydi. U hech qachon o‘lmaydi va Uning tanasi hech qachon chirishni ko‘rmaydi.

13:36−37 Zabur 15-sanosidagi so‘zlar Dovudga tegishli bo‘lsa-da, u o‘zi haqida gapira olmasdi. O‘z vaqtida Xudo xohishiga xizmat qilib, vafot etdi, ota-bobolariga qo‘shildi, jasadi tuproqqa aylandi. Lekin Rabbimiz Iso uchinchi kuni, hali jasadi chirishga ulgurmay tirildi.

13:38 Masihning tirilishi Uning barcha qutqaruv faoliyatining Xudo tomonidan ma’qullanganini tasdiqladi. Shuning uchun endi Pavlus gunohlarning kechirilishi haqida amalga oshgan voqea sifatida gapira olardi. Uning so‘zlariga e’tibor bering: "...U tufayli sizlarga gunohlarning kechirilishi e’lon qilinmoqda."

13:39 Bundan tashqari, endi Pavlus to‘liq va bepul oqlash haqida ham xabar bera olardi. Muso qonuni hech qachon bunday imkoniyatni bera olmagandi.

Oqlash - Xudoning marhamati bo‘lib, Uning O‘g‘lini Rabb va Najotkor sifatida imon bilan qabul qilgan xudosiz gunohkorlarni solih deb tan oladi yoki e’lon qiladi. Allohning bu marhamati gunohkorning barcha ayblovlarini olib tashlaydi. Xudo aybdor gunohkorni oqlay oladi va shu bilan birga adolatli bo‘lib qoladi, chunki uning gunohlari uchun jazoni xochdagi Rabbimiz Iso Masih to‘liq o‘z zimmasiga olgan.

Bu parchani birinchi marta o‘qiganingizda, Muso qonuni insonning ba’zi xatti-harakatlarini oqlashi mumkindek, Masih orqali esa to‘liq oqlanish mumkindek taassurot uyg‘onadi. Ammo bu mutlaqo noto‘g‘ri. Qonun hech qachon hech kimni oqlay olmasdi, u faqat hukm qila olardi. Aslida, Pavlus bu yerda Masihga ishongan har qanday kishi, unga qo‘yilgan aybning og‘irligidan qat’i nazar, to‘liq oqlanishi mumkinligini, va bu Muso qonuni hech qachon bera olmagan oqlash ekanligini nazarda tutgan.

13:40−41 So‘ngra havoriy o‘z va’zini Xudoning buyuk najot in’omini qabul qilmaslik vasvasasiga tushishi mumkin bo‘lganlarga qaratilgan jiddiy ogohlantirish bilan yakunlaydi. U Xabaqquqdan (1:5) iqtibos keltiradi (ehtimol, Ishayo 29:14 va Hikmatlar 1:24−31 dan ham foydalangan), bu yerda Xudo O‘z so‘zini mensimaydiganlarga ogohlantirish berib, ularga g‘azablanishini va Uning g‘azabi shunchalik dahshatli bo‘lishini, agar U ularga bu haqda oldindan aytsa, ular hech qachon ishonmasliklarini bildiradi. Ehtimol, Pavlus davrida bu so‘zlar Quddusning vayron qilinishiga (milodiy 70-yilda) ishora qilgan bo‘lishi mumkin, lekin bu Uning O‘g‘lini rad etganlar uchun abadiy hukmning ogohlantirishi hamdir.

13:42−43 Sinagogadagi ibodat tugagach, ko‘plab yahudiylar va majusiylardan yahudiylikka o‘tgan xudojo‘ylar g‘oyat qiziqib, Pavlus va Barnaboga ergashdilar. Rabbning xizmatchilari ularni Xudoning inoyatida qolishga chin dildan undadilar.

13:44 Bir hafta o‘tgach, Pavlus bilan Barnabo o‘z ishlarini davom ettirish uchun yana sinagogaga kelishdi. Shaharning deyarli barcha aholisi Xudo Kalomini tinglash uchun u yerga to‘plandi. Bu ikki otashin va’zxonning xizmati ko‘pchilikda chuqur taassurot qoldirdi.

13:45 Biroq, bu "begona ta’limot"ning mashhurligi yahudiylarni hasad va g‘azabga to‘ldirdi. Ular Pavlusning va’zlariga ochiqchasiga qarshi chiqib, unga nisbatan haddan tashqari qattiq so‘zlarni ishlatishga kirishdilar.

13:46−47 Ammo Pavlus va Barnaboni qo‘rqitish oson emasdi. Ular birinchi navbatda yahudiylarga Xushxabarni yetkazishlari kerakligini tushuntirishdi. Ammo yahudiylar buni rad etib, o‘zlarini abadiy hayotga noloyiq deb ko‘rsatganlari uchun, va’zxonlar endi g‘ayridinlarga murojaat qilishlarini e’lon qilishdi. Agar yahudiy an’analaridan bunday chetlashish uchun ularga Muqaddas Bitiklar tasdiq’i kerak bo‘lsa, Ishayo (49:6) so‘zlari bunga asos bo‘lardi. Aslida, bu oyatda Xudo Masihga murojaat qilib: "Yerning chekkalarigacha najot bo‘lishing uchun Seni g‘ayridiylarga nur qilib qo‘ydim", deydi. Biroq Xudoning Ruhi Masih xizmatchilariga bu so‘zlarni o‘zlariga nisbatan qo‘llashga imkon beradi, chunki ular orqali U g‘ayridin xalqlarga nur va najot keltirmoqda.

13:48 G‘ayridiylarga najot e’lon qilingani haqidagi so‘zlar yahudiylar orasida g‘azab uyg‘otgan bo‘lsa, u yerda hozir bo‘lgan g‘ayridinlar orasida katta quvonch paydo bo‘ldi. Ular eshitgan Rabbning kalomini ulug‘ladilar. Abadiy hayotga tayinlanganlarning barchasi imon keltirdi. Bu oyat Xudo hukmronligining ta’limotini oddiy tarzda bayon etadi. Uni shak-shubhasiz qabul qilish va unga ishonish kerak. Muqaddas Kitob aniq o‘rgatishicha, Xudo ba’zilarni dunyo yaratilishidan oldin Masihda tanlagan. Shuningdek, unda insonga tanlash erkinligi berilganligi va agar u Iso Masihni Rabb va Najotkor sifatida qabul qilsa, najot topishi ham aniq aytilgan. Ilohiy taqdir ham, insonning mas’uliyati ham Muqaddas Kitobdagi haqiqatlardir va ularning biri ikkinchisining zarariga ta’kidlanmasligi lozim. Agar ular bir-biriga zid ko‘rinsa, bu ziddiyat faqat inson ongida mavjud bo‘lib, Ilohiy ongda emas.

Insonlar Xudoning xohishi bilan emas, balki o‘z tanlovlari bilan qoralanishga loyiq bo‘ldilar. Agar butun insoniyat qilmishiga yarasha jazo olganida edi, hamma halok bo‘lardi. Ammo Xudo O‘z marhamati bilan odamlarga rahm qilib, ba’zilarini qutqaradi. Uning bunga haqqi bormi? Shubhasiz. Xudoning taqdiri suverenligini ta’kidlovchi ta’limot - bu Xudoni O‘ziga munosib o‘ringa qo‘yadigan, O‘z xohishiga ko‘ra harakat qila oladigan va hech qachon adolatsiz yoki shafqatsiz bo‘lmaydigan Olam Hukmdori sifatida ko‘rsatadigan ta’limotdir. Bu mavzu juda murakkab, biroq ko‘p qiyinchiliklarni Erdmanning so‘zlarini eslab hal qilish mumkin:

"Xudoning qudrati cheksiz, lekin u qutqarilishi kerak bo‘lgan odamlarni qoralashda emas, balki halokatga loyiq bo‘lgan odamlarni qutqarishda namoyon bo‘ladi". (Charles R. Erdman, The Epistle of Paul to the Romans, 109.)

13:49-50 Yahudiylarning qarshiligiga qaramay, Xudoning kalomi Pisidiya Antioxiyasi atrofidagi butun yurt bo‘ylab tarqaldi. Bu esa muxoliflar orasida yanada ko‘proq g‘azab va qarshilik uyg‘otdi. Yahudiylar jamoatda hurmatli o‘rin egallagan, yahudiylikka kirgan bir necha taqvodor ayollarni xalqni qo‘zg‘atishga va ularni havoriylarga qarshi yo‘naltirishga undadilar. Bundan tashqari, ular o‘zlarining gunohkor maqsadlarini amalga oshirish uchun shahardagi nufuzli insonlardan foydalandilar. Ular shunday qattiq ta’qib uyushtirdilarki, Pavlus bilan Barnabo zo‘rlik bilan bu hududdan chiqarib yuborildi. 13:51-52 Rabbimizning amriga ko‘ra (Luqo 9:5; Luqo 10:11), ular oyoqlaridan changni qoqib, Ikoniyaga yo‘l oldilar. Biroq, masihiylar bu voqeani mag‘lubiyat yoki chekinish deb qabul qilishmadi, chunki ular quvonch va Muqaddas Ruhga to‘lganini o‘qiymiz. Antioxiyaning janubi-sharqida, Kichik Osiyoda joylashgan Ikoniya bugungi kunda Konya deb ataladi.

13:51−52 Parvardigorning buyrug‘iga ko‘ra (Lk 9:5; Luqo 10:11) oyoqlarining tuprog‘ini qoqib, Ikoniyaga yo‘l oldilar. Biroq, masihiylar bu voqeani mag‘lubiyat yoki chekinish deb qabul qilishmagan, chunki ular quvonch va Muqaddas Ruhga to‘lishganini o‘qiymiz. Antioxiyaning janubi-sharqida, Kichik Osiyoda joylashgan ikoniya hozirgi kunda Konya deb ataladi.