Havoriylarning faoliyati: 11  Bob

11:1−3 Butrus majusiylarga va’z qilgani va ular najot topgani haqidagi xabar tezda Yahudiyaga yetib bordi. Shuning uchun Butrus Quddusga qaytib kelganida, sunnat qilinganlar uni majusiylar bilan birga ovqatlanganlikda aybladi. Bu yerda sunnat qilinganlar yahudiy kelib chiqishiga ega bo‘lgan masihiylar bo‘lib, ularning avvalgi fikrlash tarzi hali ham ularni asirlikda ushlab turardi. Masalan, ular Xudoning to‘liq marhamatiga ega bo‘lishni istagan majusiy sunnat qilinishi kerak, deb hisoblashardi. Ular hali ham Butrus majusiylar bilan ovqatlanib, noto‘g‘ri ish qildi deb o‘ylashardi.

11:4−14 O‘zini himoya qilar ekan, Butrus sodir bo‘lgan voqealarning barchasini: osmondan tushirilgan matoni ko‘rganini, farishtaning Korniliyga zohir bo‘lganini, Korniliy yuborgan odamlarning kelganini, Ruhning ular bilan borishni buyurganini va Muqaddas Ruhning majusiylar ustiga tushganini sodda qilib gapirib berdi. Xudo O‘z irodasini turli yo‘llar bilan, ammo aniq ko‘rsatgani uchun, qarshilik ko‘rsatish yoki e’tiroz bildirish Xudoga itoat qilmaslikni anglatardi.

Butrusning hikoyasida oldingi bobda bo‘lmagan bir nechta qiziqarli tafsilotlar bor.

1. U osmondan tushgan mato xuddi u turgan joyga tushganini aytdi (5-oyat).

2. U matoni diqqat bilan ko‘rib chiqqanini aytdi (6-oyat).

3. Butrus qo‘shimcha qilgan yana bir tafsilot: u bilan birga olti birodar Yaffadan Qaysariyaga borgan (12-oyat).

4. 14-oyatdan ma’lum bo‘lishicha, farishta Butrusga Korniliy va uning butun xonadoni najot topadigan so‘zlarni aytishini va’da qilgan. Bu oyat Korniliy Butrus kelishidan oldin najot topmaganini ko‘rsatuvchi asosiy dalillardan biridir.

11:15 Butrusning hikoyasiga ko‘ra, u gapira boshlaganda, Muqaddas Ruh majusiylar ustiga tushdi. Havoriylar 10:44 ni o‘qiganimizda esa, u anchadan beri gapirayotgandek tuyuladi. Ko‘rinib turibdiki, u gapira boshlagan, lekin ko‘p narsa aytishga ulgurmay to‘xtatilgan.

11:16 Muqaddas Ruh majusiylar ustiga tushganda, Butrus darhol Hosil bayramini esladi. Keyin u, shogirdlari Muqaddas Ruh bilan cho‘mdiriladilar, degan Rabbiyning va’dasini xotirladi. U Hosil bayramida qisman bajarilgan bu va’da hozir ham amalga oshayotganini tushundi.

11:17 Keyin Butrus sunnat qilinganlarga shunday savol berdi: "Agar Xudo ilgari yahudiy imonlilarga berganidek, majusiylarga ham Ruhni berishga qaror qilgan bo‘lsa, Xudoga to‘sqinlik qila oladigan men kim bo‘libman?"

11:18 Bu yahudiy masihiylarning sha’niga, ular Butrusning hikoyasini eshitib, bunda Xudoning qo‘lini tan olishgani va o‘z nuqtai nazarlarini keskin o‘zgartirishgani ta’kidlangan. Ularning boshqa e’tirozlari qolmadi. Aksincha, ular majusiylarga ham hayotbaxsh tavba-tazarruni ato etgani uchun Xudoni ulug‘ladilar.

B. Antioxiyada jamoatga asos solinishi (11:19−30)

11:19 Endi hikoya Stefanning shahid bo‘lishidan keyingi quvg‘in davriga qaytadi. Boshqacha aytganda, quyidagi oyatlarda tasvirlangan voqealar Korniliyning imonga kelishidan oldin sodir bo‘lgan.

Quvg‘in tufayli tarqalib ketganlar Xushxabarni quyidagi joylarga olib bordilar:

1. Finikiya - O‘rta dengizning shimoli-sharqiy qirg‘og‘i bo‘ylab joylashgan, Tir va Sidon (hozirgi Livan) portlari joylashgan tor hududga.

2. Kipr - O‘rta dengizning shimoli-sharqidagi katta orolga.

3. Kirineya - Afrikaning shimoliy qirg‘og‘idagi port shahriga (hozirgi Liviya).

Biroq ular faqat yahudiylargagina Xushxabarni yetkazardilar.

11:20−21 Biroq, ba’zi nasroniylar, kiprliklar va kirineyaliklar Antioxiyaga borib, u yerda yunonlarga Injilni va’z qildilar. Ularning va’zlari barakali bo‘lib, ko‘pchilik imon keltirib, Rabbga yuz tutdi. F. U. Grant shunday deydi: "Bu ishning hech qanday rasmiyatchiliksiz tashkil etilgani ajoyib. Biz unga aloqador bo‘lgan birorta odamning ismini bilmaymiz."

Xristianlikning Antioxiyaga tarqalishi Cherkovning rivojlanishida muhim qadam bo‘ldi. Antioxiya Suriyaning Oront daryosi bo‘yida, Falastinning shimolida joylashgan edi. U Rim imperiyasining uchinchi yirik shahri hisoblangan va hozirgi kunda "Qadimgi dunyoning Pariji" deb ataladi. Keyinchalik Pavlus va uning hamrohlari bu yerdan o‘z missioner safarlariga chiqib, g‘ayriyahudiylarga Xushxabarni yetkazishgan.

11:22−24 Buyuk ruhiy uyg‘onish haqidagi xabar Quddus jamoatiga yetib borgach, samimiy va xayrixoh Varnavo Antioxiyaga yuborildi. Bu ajoyib inson darhol Rabbimiz bu majusiylar orasida kuchli ishlar qilayotganini ko‘rib, ularni qat’iyat va sidqidildan Rabbga sodiq qolishga undadi. Bu yangi tashkil topgan jamoatga Muqaddas Ruh va imonga to‘la mehribon odam yuborilgani juda o‘rinli bo‘ldi. U yerda bo‘lgan vaqtida ko‘plab odamlar Rabbga yuz tutdilar. Shu bilan birga, Quddusdagi jamoat bilan aloqa ham saqlanib qoldi.

11:25−26 So‘ngra Varnavo Tarsuslik Shoulni esladi. Aynan u bir paytlar Quddusdagi havoriylarga Shoulni tanishtirgan edi. O‘shanda Shoul yahudiylarning fitnasidan qutulish uchun shahardan qochishga majbur bo‘lgandi. O‘shandan beri u o‘z ona shahri Tarsusda yashardi. Varnavo Shoulni xizmatga yanada faolroq jalb etish va Antioxiyadagi jamoatga bunday ustozdan foydalanish imkoniyatini berish maqsadida Tarsusga borib, uni Antioxiyaga olib keldi. Bir yil davomida ular mahalliy jamoat bilan hamkorlikda samarali mehnat qilib, ko‘plab odamlarni ta’lim berdilar.

Aynan Antioxiyada shogirdlar ilk bor masihiylar deb atala boshlandi. Shubhasiz, o‘sha paytda bu nom masxara sifatida ishlatilgan, ammo o‘shandan beri u Najotkorni sevadiganlarning barchasi tomonidan faxr bilan qabul qilinadi.

J. A. Styuart shunday izohlaydi:

"Janob F.B. Meyer aytganidek: ’Antioxiya xristianlik tarixida doimo muhim o‘rin tutadi, chunki Quddusdan qochgan bir necha ruhoniy unvoniga ega bo‘lmagan va nomsiz shogirdlar yahudiylikning eng muhim qoidasini butunlay e’tiborsiz qoldirib, yunonlarga Injilni va’z qilishga va yangi imon keltirganlarni jamoatga qo‘shishga jur’at etdilar.’ Agar bu masihiylar xizmatni faqat bir kishiga ishonib topshiradigan zamonaviy jamoatdan chiqqanlarida, Cherkov tarixidagi bu g‘alabali davr, ehtimol, hech qachon yozilmagan bo‘lardi. Achinarlisi shuki, o‘rtacha jamoatda Muqaddas Ruhning va’zgo‘ylik in’omi yashirin qolib ketadi, undan foydalanilmaydi, chunki oddiy imondorda uni amalga oshirish imkoniyati yo‘q. Har bir masihiy guruhida, hatto kichik guruhda ham, ularga g‘amxo‘rlik qilgani uchun haq oladigan cho‘pon bor ekan, bir narsani ishonch bilan aytish mumkin: dunyo hech qachon to‘liq masihiylikka kirmaydi. Yakshanba maktablarining jamoatchilik asosida ishlaydigan rahbarlari, yakshanba maktablari va Muqaddas Kitobni o‘rganish guruhlarining o‘qituvchilari va ko‘ngillilar uchun Xudoga shukronalar aytamiz. Agar ularning barchasi o‘z ishlari uchun haq talab qilishganida, moliyaviy qiyinchiliklari tufayli kamdan-kam jamoat faoliyat yurita olardi." (James A. Stewart, Evangelism, 100-101-betlar.)

11:27−30 Antioxiya g‘ayriyahudiylarga va’z qilish markaziga aylangan bo‘lsa-da, bu shahardagi masihiylar yahudiylar orasida Injilni targ‘ib qilish markazi bo‘lgan Quddusdagi jamoat bilan doimo yaqin va samimiy munosabatda bo‘lishdi. Quyidagi voqea buni tasdiqlaydi.

O‘sha paytda Quddusdan Antioxiyaga ba’zi payg‘ambarlar kelishdi. Bu payg‘ambarlar Muqaddas Ruh tomonidan Xudoning xabarchilari bo‘lish qobiliyatiga ega bo‘lgan masihiylar edi. Ular Rabbdan vahiy olib, odamlarga yetkazardilar. Ulardan biri, Agav ismli kishi, o‘sha paytda ma’lum bo‘lgan butun yurtda katta ocharchilik bo‘lishini bashorat qildi. Darhaqiqat, ocharchilik imperator Klavdiy davrida yuz berdi. Antioxiyadagi shogirdlar zudlik bilan Yahudiyadagi imonli birodarlariga yordam yuborishga qaror qilishdi. Bu, shubhasiz, yahudiylar va majusiylarni ajratib turgan to‘siq qulab tushayotgani va qadimgi ziddiyat Masihning xochi bilan bartaraf etilganining ta’sirli dalili edi. Bu shogirdlar qalbida ilohiy inoyat hukm surgani yaqqol ko‘rinib turardi: ular nomi oshkor qilinmagan holda, samimiyat bilan va imkoniyatlariga yarasha ehson qildilar. F. U. Grant bu haqda achinib shunday deydi: "Bugungi kunda, ehtimol, bu quyidagicha bo‘lardi: ’Har kim o‘z ortiqchasidan ozgina xayr-ehson qildi, eng boylar esa, aksincha, hammadan kamroq berdilar.’"

Pullar Varnavo va Shoul orqali oqsoqollarga yuborildi. Bu Cherkov bilan bog‘liq bo‘lgan oqsoqollar haqidagi ilk eslatmadir. Biroq yahudiylarga oqsoqollar tizimi tanish edi, chunki sinagogalarda oqsoqollar bo‘lgan. Quddusdagi bu odamlar qanday qilib oqsoqol bo‘lganlari haqida hech qanday ma’lumot yo‘q. G‘ayriyahudiylar orasida tashkil etilgan jamoatlarda oqsoqollar havoriylar yoki ularning vakillari tomonidan tayinlangan (14:23; Titusga 1:5). Ularga qo‘yiladigan talablar 1 Timo‘tiyga 3:1-7 va Titusga 1:6-9 da keltirilgan.