Yuhannoning uchinchi maktubi: 1  Bob

I. SALOM (1–4-oyatlar)

1-oyat. Ikkinchi maktubida bo‘lganidek, bu yerda ham Yuhanno o‘zini oqsoqol deb ataydi. U bu maktubni haqiqat yo‘lida sevgani, suyukli Gayga yo‘llamoqda. Garchi biz bu Gayning Rimliklarga 16:23 yoki Havoriylar 20:4 da tilga olingan Gay ekanini bilmasak-da, shu bir necha oyatning o‘zidan u haqida juda ko‘p narsani bilib olishimiz hayratlanarli. Avvalo, u sevimli imonli, butun hayotini masihiy birodarlariga bag‘ishlagan inson bo‘lgan, degan xulosaga kelamiz.

2-oyat. Biroq, aftidan, uning tana salomatligi unchalik yaxshi bo‘lmagan, chunki Yuhanno uning ruhiy g‘ayratiga munosib jismoniy sog‘lik tilamoqda. Yuhanno: “Sog‘-salomat bo‘lishingni va hamma ishlaringda muvaffaqiyatli bo‘lishingni so‘rab ibodat qilaman”, deganida, u boylik yoki moddiy farovonlikni nazarda tutayotgani amrimahol. U keyingi: “xuddi joning muvaffaqiyatli bo‘lgani kabi”, degan iborasidan ko‘rinib turibdiki, jismoniy salomatlik haqida gapirmoqda.

Jismoniy holatimizning ruhiy holatimizga mos kelishini istarmidik? Jonimizdan ko‘ra tanamizga ko‘proq g‘amxo‘rlik qilishimiz achinarli haqiqat emasmi? Aynan shuning uchun F. B. Meyer afsus bilan shunday degan edi:

“Barcha do‘stlarimizga 2-oyatda yozilganlarni tilash befoyda, chunki agar ularning tana salomatiligi jonlarining holatiga mos kelganida, ular birdaniga bemor bo‘lib qolishardi”. (F. B. Meyer, Through the Bible Day by Day, VII:164–165.)

2-oyat “imonga asoslangan shifo” haqida va’z qiluvchi ko‘plab targ‘ibotchilarning ta’limotini qat’iyan rad etadi. Ularning ta’kidlashicha, har qanday kasallik hayotda gunoh borligining natijasidir va agar inson kasal bo‘lsa, bu uning imoni yetishmasligidandir. Albatta, Gay misolida bunday emas edi. Uning ruhiy holati yaxshi, jismoniy holati esa yomon edi. Bundan shunday xulosa qilish kerakki, insonning ruhiy holati haqida uning jismoniy holatiga qarab hukm chiqarib bo‘lmaydi.

3-oyat. Birodarlar kelib, Gayning sadoqati haqida va uning qanday qilib haqiqat yo‘lida yurgani to‘g‘risida guvohlik berganlarida, havoriy g‘oyatda xursand bo‘ldi. Insonda haqiqatning borligi yaxshi, lekin haqiqatni o‘z hayotida namoyon etish undan ham yaxshiroqdir. Biz nafaqat haqiqatni o‘zimizda saqlashimiz, balki uning bizni boshqarishiga ham yo‘l qo‘yishimiz kerak. Odamlar va’zni eshitishdan ko‘ra, uni ko‘rishni afzal biladilar. Dalillar asrida Xudo uchun muqaddas hayotdan ko‘ra qimmatliroq narsa yo‘q.

4-oyat. Bu Yuhanno uchun shu qadar muhim ediki, u shunday deb qayd etgan: “Mening uchun farzandlarimning haqiqat yo‘lida yurganini eshitishdan kattaroq xursandchilik yo‘q”. Ehtimol, ko‘pchiligimiz odamlarning qalbini Xudo uchun zabt etishni masihiy hayotidagi eng katta quvonch deb o‘ylarmiz. Haqiqatan ham, zulmat saltanatidan Uning suyukli O‘g‘li saltanatiga o‘tayotgan erkak va ayollarni ko‘rish ajoyibdir. Ammo o‘zini najot topgan deb da’vo qilib, loyga ag‘anash uchun qaytgan cho‘chqa yoki o‘z qusug‘iga qaytgan it singari yana avvalgi hayotiga qaytganlarni ko‘rgandagi qalb azobini kim o‘lchay oladi? Aksincha, Rabbiy uchun yashayotgan, inoyatdan inoyatga o‘sib borayotgan ruhiy farzandlarni ko‘rib, qalb qanday shodlikka to‘ladi! Bu yerda barcha xushxabar yoyish harakatlarimizda keyingi ruhiy g‘amxo‘rlikning muhimligi yana bir bor ta’kidlanadi.

II. TAQVODOR GAY (5–8-oyatlar)

5-oyat. Xushxabarni va’z qilish uchun chiqqanlarning barchasiga o‘z uyining eshigini ochish Gayga alohida quvonch bag‘ishlardi. U nafaqat o‘zi taniganlarga, balki notanishlarga ham samimiy mehmondo‘stlik ko‘rsatardi. (Tanqidiy matnda “ayniqsa (yunoncha: touto) notanishlarga” deb o‘qiymiz. Sinodal tarjimada esa — “musofirlar uchun”.) Yuhannoning aytishicha, Gay bu xizmatga jonini fido qilgan. Yangi Ahddan ko‘rinib turibdiki, mehmondo‘stlik Xudoning nazarida juda muhimdir. Rabbiyning farzandlarini qabul qilish – Rabbiyning O‘zini qabul qilish bilan barobardir (Matto 25:40). Aksincha, Uning xizmatkorlarini qabul qilishdan bosh tortish – Uni rad etish deb hisoblanadi (Matto 25:45). Notanishlarga mehmondo‘stlik ko‘rsatib, “ba’zilar bilmagan holda farishtalarni mehmon qilganlar” (Ibroniylarga 13:2). Ko‘pchilik guvohlik berishi mumkinki, mehmondo‘stlik tufayli oddiy ovqatlanish non sindirish marosimiga aylangan (Luqo 24:29–35), bolalar najot topgan va oilalar Rabbiyga yaqinlashgan.

6-oyat. Bu oyatda mukofot haqida gap boradi. Gayning saxovatpeshaligi butun jamoatga ma’lum edi. Bundan tashqari, uning nomi uyining eshiklari va qalbi hamisha ochiq bo‘lgan inson sifatida Xudoning muqaddas Kalomida abadiy saqlanib qoladi. Va eng muhimi: Gay Masihning hukm o‘rindig‘i oldida mukofotlanadi, chunki “kim payg‘ambarni payg‘ambar bo‘lgani uchun qabul qilsa, payg‘ambarga beriladigan mukofotni oladi” (Matto 10:41).

U o‘zi mehmon qilgan barcha voizlarning mukofotiga sherik bo‘ladi. Buni va’z ayta olmaydiganlar yodda tutishlari kerak: sizlar Rabbiyning nomi bilan voizlarni mehmon qilib, voizning mukofotini olishingiz mumkin. Xudo sizni ezgu ishlaringiz uchun mukofotlaydi! Uning marhamati insonning yaxshiligiga toj kiydiradi.

So‘ngra Yuhanno Gayo uchun ularni Xudo yo‘lida jo‘natib yuborish xayrli ish bo‘lishini eslatadi. Ularni jo‘natib yuborish — shunchaki do‘stona xayrlashish emas, balki yo‘l uchun zarur bo‘lgan oziq-ovqat zaxiralari bilan ta’minlash hamdir. Tabiiyki, bu yerda yuksak axloqiy me’yor taklif etilmoqda: biz va’z aytuvchi va ta’lim beruvchilar bilan o‘z moddiy boyliklarimizni baham ko‘rishimiz lozim.

7-oyat. Endi Gayoning sargardon xushxabarchilarga nima uchun yordam berishi kerakligining alohida sababi bayon etiladi: ular majusiylardan hech narsa olmay, Uning nomi uchun yo‘lga chiqqanlar. Bu odamlar o‘z ehtiyojlarini qondirishda faqat Parvardigorga umid bog‘laganlar. Ular imonsizlardan yordam qabul qilmaganlar. Agar shunday qilishganida, o‘z Rabbilarini o‘ta qashshoq va ularni ta’minlashga qodir emasdek ko‘rsatib qo‘ygan bo‘lar edilar. Bu, shuningdek, najot topmaganlarga o‘z solihligiga ishonib xotirjam bo‘lish uchun soxta bahona bo‘lishi ham mumkin edi. O‘z uslublarini pulga asoslayotgan bugungi masihiylik dunyosi uchun bu qanday katta fosh etish! Bu, shuningdek, tirik Xudoga imon keltirib, o‘z ehtiyojlarini faqat Parvardigordan boshqa hech kimga aytmaydigan Rabbimizning xizmatchilari oldidagi majburiyatlarimizni ham eslatadi.

8-oyat. Demak, biz haqiqatga ko‘makdosh bo‘lish uchun bunday kishilarni qabul qilishimiz kerak. Va’zgo‘ylarni qabul qilish — ularga yordam berish uchun qo‘limizdan kelganini qilish degani, chunki shunday qilish orqali biz haqiqatning yoyilishiga yordam beramiz. (Tanqidiy matnda “qo‘llab-quvvatlash” (hupolambanein) deyilgan, ko‘pchilik matnlardagi kabi “qabul qilish” (apolambanein) emas.)

III. HOKIMIYATPARAST DIOTREF (9–11-oyatlar)

9-oyat. Aftidan, Yuhanno o‘sha jamoatga oldinroq ham maktub yozgan, biroq uning xatini o‘zining ahamiyati haqida bo‘rttirilgan tasavvurga ega bo‘lgan Diotref ismli bir kishi qo‘lga kiritgan. Aslida u jamoatda diktator edi. U o‘z mavqeidan mag‘rurlanib ketgan, haddan tashqari xudbinlik va o‘zining shaxsiy huquqlariga qandaydir tarzda daxl qiladigan har qanday narsaga nisbatan shiddatli rashk bilan to‘lib-toshgan edi. Shubhasiz, u bu huquqlarni mahalliy jamoatning muxtoriyati sifatida himoya qilgan. Diotref Jamoatning Boshi Masih ekanligini unutgan edi (agar buni umuman bilgan bo‘lsa)! U Muqaddas Ruh Masihning Jamoatdagi Noibi yoki Vakili ekanini unutgan edi.

Hech bir inson ayblashga, qaror chiqarishga, mehmondo‘stlik ko‘rsatishga yoki uni rad etishga haqli emas. Bunday xatti-harakat papizm hisoblanadi va Xudo undan nafratlanadi.

Shubhasiz, Diotref o‘z xatti-harakatini haqiqat uchun kurashayotgani bilan oqlagan. Lekin, albatta, bu yolg‘on edi! U Xudoga sodiqman, degan bahona bilan havoriyni qabul qilishdan bosh tortib, haqiqatga zimdan zarar yetkazgan. U nafaqat Yuhannoni, balki boshqa birodarlarni ham rad etgan.

10-oyat. U nafaqat bu chinakam imonlilarni qabul qilmagan, balki ularni qabul qilganlarni ham yomonlagan. U hokimiyatga hirs qo‘yib, Xudoning haqiqiy xizmatchilarini yovuz so‘zlar bilan haqorat qilgan. Jamoatga keyingi safar tashrif buyurganida, Yuhanno buni unga eslatib qo‘yadi! Xudoning Kalomi bunday soxta papalarni ochiqchasiga qoralaydi. Ularning hokimiyati maxfiy yig‘ilishlar, qo‘rquv va qo‘rqitish hukmronligiga asoslanadi.

11-oyat. Yuhanno Gayoni bunday yovuz xulq-atvorni rad etishga va ezgulikka ergashishga undaydi. Ezgu ishlar Xudo bilan muloqotdan dalolat beradi. Havoriyning fikricha, bu holat Diotrefning ma’naviy ahvoli borasida jiddiy xavotir uyg‘otadi.

IV. XUDOJO‘Y DIMITRIY (12-oyat)

Ehtimol, bu maktubni olib kelgan odam Dimitriy bo‘lgandir. Har holda, u haqda hamma va haqiqatning o‘zi guvohlik beradi. F. B. Houl shunday deydi:

E’tibor bering, u haqiqat haqida emas, balki haqiqat u haqda guvohlik bergan. Dimitriy haqiqatni o‘lchaydigan etalon emas edi. Aksincha, haqiqat u o‘zini o‘lchaydigan mezon edi; va bu sinovdan o‘tib, u ma’qullandi. (F. B. Hole, to‘liqroq ma’lumot yo‘q.)

V. HAVORIYNING REJALARI VA DUOSI (13–15-oyatlar)

Yuhanno Uchinchi maktubini deyarli Ikkinchi maktub singari yakunlaydi — qalamini qo‘yib, yuzma-yuz suhbatlashishga umid bildiradi. Biz undan bu maktublar uchun minnatdormiz, zero ular bizga ilk masihiylarning hayotiga nazar tashlash va Xudoning xalqi uchun abadiy yo‘l-yo‘riqlarni o‘rganish imkonini beradi. Tez orada biz samoda yuzma-yuz suhbatlashamiz va o‘shanda Ilohiy vahiydagi ba’zi noaniqliklarni yaxshiroq tushunib yetamiz.