Yuhannoning ikkinchi maktubi: Kirish

[Yuhannoning ikkinchi maktubi] bizga havoriylikning yangi bir qirrasini ochib beradi: bu maktubda u har bir alohida qalbning cho‘poni sifatida namoyon bo‘ladi. ... Bu xat kimga — mahalliy jamoatgami yoki masihchi ayolgami — yo‘llanganidan qat’i nazar, ... u har bir inson uchun yozilgan. Zero, har bir inson havoriy uchun shunchalik qadrli ediki, u bu xatni yuborgan. A. Plammer

Kirish

I. KANONDAGI O‘ZIGA XOS O‘RNI

Yuhannoning uchinchi maktubi bilan bir qatorda, ushbu qisqagina noma biz uchun eng sevimli bo‘lgan ilk avliyolardan biri — havoriy Yuhannoning bebaho shaxsiy yozishmalaridan bizgacha yetib kelgan yagona namunadir.

Ba’zan masihiylar boshqalar, ayniqsa, imondoshlari bilan qanchalik “ochiq” yoki “yopiq” munosabatda bo‘lish kerakligi haqida o‘ylanib qolishadi. Yuhannoning ikkinchi va uchinchi maktublari aynan shu amaliy savolga javob beradi. Ikkinchi maktubda xonadonimizni (yoki xonadon jamoatini) bid’atchilardan asrash naqadar muhim ekani ko‘rsatilgan. Uchinchi maktubda esa sayyor voizlar va missionerlar uchun “ochiq eshiklar siyosati” yuritish rag‘batlantiriladi.

II. MUALLIFLIK MASALASI

Yuhannoning ikkinchi maktubining muallifligi haqidagi tashqi dalillar, uning qisqaligi va shaxsiy xususiyatga ega ekanligi tufayli, birinchi maktubnikiga qaraganda ancha zaifroqdir. Iriney ushbu maktubga ishora qiladi, biroq boshqalar kabi uni Yuhannoning birinchi maktubining bir qismi deb hisoblaydi (chunki Muqaddas Kitobning bob va oyatlarga bo‘linishi bir necha asr keyin amalga oshirilgan). Origen maktub kimga tegishli ekanligiga shubha qilgan, ammo iskandariyalik Kliment va Dionisiy uni Yuhanno qalamiga mansub deb bilishgan. Kiprian esa 10-oyat aynan havoriy Yuhanno tomonidan yozilganini aniq ko‘rsatib o‘tgan.

Ichki dalillarga kelsak, maktubning uslubi va lug‘at tarkibi Injildagi hamda Yuhannoning birinchi va uchinchi maktublaridagi bilan bir xil. Garchi Yuhannoning ikkinchi va uchinchi maktublari birinchisidan farqli boshlansa-da, ular shu qadar o‘xshashki, ularning barchasi bir muallif tomonidan, taxminan bir vaqtda yozilganini deyarli hech kim inkor etmaydi.

Shunday qilib, an’anaga ko‘ra Yuhannoning ikkinchi maktubi muallifligi havoriylikka bog‘lanishini shubha ostiga olish uchun birorta ham jiddiy sabab yo‘q (batafsilroq ma’lumot uchun Yuhannoning birinchi maktubiga yozilgan “Kirish” qismiga qarang).

III. YOZILGAN VAQTI

Yuhannoning birinchi maktubi singari, bu maktub uchun ham ikki asosiy davr taxmin qilinadi. Bular yo ilk sana (60-yillar), ya’ni Quddus vayron etilishidan oldingi davr, yo kechki sana (85–90-yillar). Agar birinchi sana to‘g‘ri bo‘lsa, maktub Quddusdan yuborilgan bo‘lishi mumkin; agar keyingisi to‘g‘ri bo‘lsa, u holda keksa havoriy umrining so‘nggi yillarini o‘tkazgan Efes shahridan jo‘natilgan.

IV. YOZILISH MAQSADI VA MAVZUSI

Ushbu maktubning yozilishiga masihiylikning ilk davrlarida keng tarqalgan va hozirgi kunda ham ayrim doiralarda amalda bo‘lgan sayyor voizlar xizmati turtki bo‘lgan. Bu xushxabarchilar va Kalom xizmatchilari tashrif buyurgan masihiy xonadonlari va jamoatlari ularga mehmondo‘stlik ko‘rsatib, oziq-ovqat va ba’zan pul bilan ham yordam berishgan.

Afsuski, soxta ustozlar va diniy firibgarlar ko‘p o‘tmay bu an’anani oson pul topish hamda gnostitsizm kabi o‘z bid’atlarini tarqatish vositasi sifatida suiiste’mol qila boshladilar (Yuhannoning birinchi maktubiga yozilgan “Kirish” qismiga qarang).

Agar birinchi asrdayoq bid’atchilar va “dindan foydalanib tekinxo‘rlik qiluvchilar”dan ogohlantirish shunchalik muhim bo‘lgan bo‘lsa, havoriy Yuhanno bugungi kunda ko‘plab sekta, kult va soxta dinlar parchalaridan tikilgan olachipor ko‘rpani ko‘rganida nima degan bo‘lardi?

Yuhannoning ikkinchi maktubining asosiy mavzusi quyidagicha: Rabbimizning Shaxsi haqida yolg‘on tarqatayotgan har qanday kimsa bilan hamkorlikni to‘xtatishimiz shart (10–11-oyatlar).

Reja

I. Havoriyning salomi: inoyat, marhamat va tinchlik (1–3-oyatlar)

II. Havoriyning quvonchi: itoatkor farzandlar (4-oyat)

III. Havoriyning iltimosi: bir-biringizni seving (5–6-oyatlar)

IV. Havoriyning xavotiri: masihtobelar va yo‘ldan ozdiruvchilar (7–11-oyatlar)

V. Havoriyning umidi: yuzma-yuz uchrashish (12–13-oyatlar)