Yuhannoning birinchi maktubi: 2  Bob

III. SOXTA USTOZLARNING PAYDO BO‘LISHI HAQIDAGI BASHORAT (2-bob)

2:1 Butrus 1-bobning oxirida Eski Ahd payg‘ambarlarini o‘z xohishlari bilan emas, balki Muqaddas Ruh tomonidan undalib so‘zlagan kishilar sifatida tilga olgan edi. Endi u Eski Ahd davrida haqiqiy payg‘ambarlar bilan birga soxta payg‘ambarlar ham bo‘lganini eslatib o‘tmoqda. Xuddi shunday, nasroniylik davrida ham ishonchga loyiq ustozlar, ham soxta ustozlar bo‘ladi.

Bu soxta ustozlar Jamoat ichiga kirib oladilar. Ular o‘zlarini Injil xizmatkorlari qilib ko‘rsatadilar. Aynan shu narsa alohida xavf tug‘diradi. Agar ular ochiqchasiga o‘zlarining ateist yoki agnostik ekanliklarini e’lon qilganlarida, odamlar sergak tortgan bo‘lardi. Biroq ular — yolg‘on ustalari. Ular Injil ko‘tarib yuradilar va nasroniylikda umum qabul qilingan iboralarni qo‘llaydilar, lekin ularga butunlay teskari ma’no yuklaydilar. Liberal ilohiyot seminariyasining prezidenti bu strategiyani quyidagicha tasdiqlagan:

“Jamoatlar ko‘pincha ilgari amal qilgan nuqtai nazaridan rasman voz kechmay turib, e’tiqodlarini o‘zgartiradilar va ularning ilohiyotchilari, odatda, qayta talqin qilish yoki yangicha izohlash orqali o‘tmish bilan uzviylikni saqlab qolish yo‘llarini topadilar”.

V. A. Krisuell soxta ustozni quyidagicha tasvirlaydi:

“...O‘zini Masihning do‘sti deb da’vo qiladigan xushmuomala, ochiqko‘ngil, salobatli bir olim. U minbardan turib va’z qiladi, ilmiy kitoblar yozadi, diniy jurnallarda maqolalar e’lon qiladi. U nasroniylikka ichkaridan hujum qiladi. U cherkov va maktabni har qanday iflos va yovuz qush uchun innga aylantiradi. U taomni sadduqiylar ta’limoti bilan achitadi”. (Wallie Amos Criswell, The Evangel, November 1949, p. 1.)

Bu soxta ustozlar qayerdan paydo bo‘ladi? Ularni topish qiyin bo‘lmagan eng yaqqol o‘choqlarni sanab o‘tish joiz bo‘lsa kerak:

— liberal va neoortodoksal protestantizm;

— liberal Rim katolisizmi;

— unitarizm va universalizm;

— rassellizm (Yahova shohidlari);

— mormonizm;

— xristian ilmi;

— xristian birligi maktabi;

— xristodelfianizm;

— armstrongizm (“Xudoning radiocherkovi”).

Ular solihlik xizmati niqobi ostida, haqiqiy Injil ta’limoti bilan bir qatorda, qalb uchun halokatli bid’atlarni yashirincha olib kiradilar. Bu – yolg‘on va haqiqatning ataylab chalg‘ituvchi aralashmasidir. Avvalo, ular inkor etish tizimini targ‘ib qiladilar.

Quyida yuqorida sanab o‘tilgan guruhlarda uchraydigan ba’zi inkorlar keltirilgan.

Ular Injilning so‘zma-so‘z va so‘zsiz ilhomlantirilganini, Uchlikni, Masihning Ilohiyligini, Uning bokira onadan tug‘ilganini va gunohkorlar uchun o‘zini qurbon qilganini rad etadilar. Ular, ayniqsa, Uning to‘kilgan Qonining bebaho ekanini g‘ayrat bilan inkor etadilar. Ular Uning jismonan tirilishini, abadiy jazoni, Rabbimiz Iso Masihga bo‘lgan imon orqali inoyat bilan najot topishni va Injildagi mo‘jizalarning haqiqiyligini rad etadilar.

Bugungi kunda keng tarqalgan boshqa soxta ta’limotlar: Kenosis nazariyasi yoki ilohiy kamtarlik – bu bid’atga ko‘ra, Masih yerga tushgach, Ilohiylik belgilaridan mahrum bo‘lgan, ya’ni gunoh qilishi, xato qilishi mumkin bo‘lgan va hokazo; “Xudo o‘ldi” degan xayol, evolyutsiya, umumiy najot, a’rof, marhumlar haqqiga ibodat qilish va boshqalar.

Soxta ustozlarning eng katta gunohi shuki, ular o‘zlarini to‘lov bilan qutqargan Rabni inkor etadilar. Ular Iso haqida yaxshi so‘zlar aytishlari, Uning “samoviy kelib chiqishi”, yuksak axloqi, ajoyib o‘rnagiga ishora qilishlari mumkin, biroq shu bilan birga Uni Xudo va yagona Najotkor sifatida mutlaqo tan olmaydilar.

Nels Ferre shunday yozgan edi: “Iso hech qachon Xudo bo‘lmagan va Xudoga aylanmagan... Isoni Xudo deb atash – butni Xudoning mujassamiga almashtirish demakdir”. (Nels Ferre, The Sun and the Umbrella, pp. 35, 112.)

Metodist yepiskop Jerald Kennedi bunga qo‘shilgan:

“Ochig‘ini tan olaman: (Masih Xudodir, degan) da’vo menga yoqmaydi va qoniqarsiz tuyuladi. Men “Xudo Masihda edi” degan shaklni afzal ko‘rgan bo‘lardim, zero, menimcha, Yangi Ahdning umumiy guvohligi Isoning Ilohiyligi haqidagi ta’limotga qarshi qaratilgan, garchi u Isoning ilohiyligi haqida tengsiz guvohlik bersa ham”. (Gerald Kennedy, God’s Good News, p. 125.)

Shu va boshqa ko‘plab yo‘llar bilan soxta ustozlar o‘zlarini to‘lov bilan qutqargan Rabni inkor etadilar. Shu o‘rinda to‘xtab, o‘zimizga shuni eslatishimiz kerakki, Butrus yozayotgan bu soxta ustozlar uchun Rab tomonidan to‘lov to‘langan, biroq ular hech qachon sotib olinmagan yoki ozod etilmagan. Yangi Ahd to‘lov to‘lash bilan sotib olish, ya’ni ozod qilishni farqlaydi. Barcha uchun to‘lov to‘langan, lekin hamma ham ozod etilmagan. Ozodlik faqat Iso Masihni o‘zlari uchun qimmatbaho Qonini to‘kkan Rab va Najotkor sifatida qabul qilganlarni kutadi (1 But. 1:18–19).

Matto Injilining 13:44-oyatida Rabbimiz Iso dala sotib olish uchun bor-budini sotgan odam siymosida tasvirlangan. Shu bobning 38-oyatida esa dala – bu dunyo ekanligi aniq aytilgan. Shunday qilib, Rabbimiz O‘zining xochdagi o‘limi bilan dunyoni va unda yashovchi barcha odamlarni qutqardi. Biroq U butun dunyoni sotib olgani yo‘q. Uning qurbonligi butun insoniyatni sotib olish uchun yetarli edi, lekin faqat gunohlaridan tavba qilgan, imon keltirgan va Uni qabul qilganlar uchungina samara beradi.

Bu soxta ustozlar hech qachon chinakamiga yuqoridan tug‘ilmaganlar va bu ularning taqdirida ham aks etadi. Ular o‘z boshlariga tezda halokat keltiradilar. Ularning halokati – otashin ko‘ldagi abadiy jazodir.

2:2 Butrus ularning ko‘plab izdoshlar orttirishini bashorat qiladi. Ular bunga Muqaddas Kitobdagi axloq me’yorlarini oyoqosti qilish va shahvoniy hirs-havaslarni rag‘batlantirish orqali erishadilar. Mana ikkita misol. Anglikan yepiskopi Jon A. T. Robinson shunday deb yozgan edi:

“...Hech narsaga doimo “noto‘g‘ri” degan tamg‘a bosib bo‘lmaydi. Masalan, nikohgacha bo‘lgan jinsiy aloqa yoki ajralish o‘z-o‘zidan noto‘g‘ri yoki gunoh deb da’vo qilish mumkin emas. Ular yuz holatdan to‘qson to‘qqiztasida yoki hatto yuztasida ham shunday bo‘lishi mumkin, lekin asl mohiyatiga ko‘ra unday emas, chunki ularga xos bo‘lgan yagona yomonlik – bu sevgi yo‘qligi yoki yetishmasligidir”. (Robinson, Honest, 118-bet.)

Milliy cherkovlar kengashi tomonidan nashr etilgan “Mas’uliyatli ozodlikka da’vat” kitobida yoshlarga quyidagilar tavsiya etiladi:

“Shaxsiy, individual ma’noda, jinsiy munosabatlarni odamlarning qonun oldidagi tashqi oilaviy ahvoli emas, balki ularning bir-biriga nisbatan qalbida his qilgan tuyg‘ulari oqlaydi va muqaddaslashtiradi. Shu nuqtayi nazardan yondashilsa, “qo‘l ushlashib” qurilgan nikoh juda noto‘g‘ri bo‘lishi mumkin, ayni paytda yaqin jinsiy munosabatlar to‘g‘ri va yaxshi bo‘lishi mumkin”. (NCC, Called to Responsible Freedom, 11-bet.)

Soxta ustozlar tomonidan o‘rgatiladigan va amalga oshiriladigan bunday xulq-atvor natijasida haqiqat yo‘li tahqirlanadi. Imonsizlar nasroniylikdan qattiq nafratlanadi.

2:3 Bu soxta ustozlar jinsiy va moliyaviy sohalarda ochko‘zdirlar. Ular xizmatni daromadli kasb sifatida tanlaganlar. Ularning asosiy maqsadi – ko‘plab izdoshlar orttirib, shu orqali daromadlarini ko‘paytirishdir.

Ular odamlarni xushomadgo‘y so‘zlar bilan ilintiradilar. Darbi shunday degan edi: “Qo‘lida Injil ko‘tarib yurgan kimsadan ko‘ra shaytoniyroq iblis yo‘q”. Qo‘llarida Injil tutgan bu odamlar o‘zlarini haqiqat xizmatchilari qilib ko‘rsatadilar, mashhur injilchi madhiyalarni kuylaydilar va Muqaddas Kitob iboralarini qo‘llaydilar. Ammo bularning barchasi – bid’atchi ta’limotlar va axloqsizlik uchun niqob, xolos.

Bu “beshinchi kolonna”ning diniy vakillarini dahshatli hukm kutmoqda. Ularning hukmi allaqachon tayyor; u qon to‘kish uchun qurollangan. Halokati ham mudramaydi; u panteradek hujumga tayyor bo‘lib, hushyor turibdi.

2:4 4–10-oyatlarda murtadlarga – farishtalarga, to‘fondan oldin yashagan odamlarga hamda Sado‘m va G‘amo‘ra shaharlariga nisbatan Xudoning hukmidan Eski Ahdga oid uchta misol keltirilgan.

Taxminimizcha, gunoh qilgan farishtalar – Yahudo maktubining 1:6-oyatida tilga olingan farishtalardir. U yerda biz quyidagilarni topamiz: ular o‘z mavqelarini saqlamadilar; ular o‘z maskanlarini tark etdilar. Garchi jiddiy asoslarimiz bo‘lmasa-da, ularni Ibtido kitobining 6:2-oyatida tilga olingan “Xudoning o‘g‘illari” deb ishonch bilan ayta olmaymiz: “O‘shanda Xudoning o‘g‘illari odamzod qizlarining go‘zalligini ko‘rib, o‘zlari tanlaganlariga uylana boshladilar”.

Ayub kitobida farishtalar Xudoning o‘g‘illari deb atalgan (1:6; 2:1). Ibtido kitobining 6-bobiga asoslanib, bu o‘g‘illar o‘zlarining farishtalik mavqelarini saqlamay, samoviy maskanlarini tark etib, yerga tushganlar va odamzod qizlariga uylanganlar, deb taxmin qilinadi. Ulardan tug‘ilgan bolalar devqomat bo‘lib, bu “yiqilganlar” degan ma’noni anglatadi (Ibt. 6:4). Ibtido 6:3-oyatidan ko‘rinib turibdiki, bunday axloqsiz jinsiy aloqalar Xudoga juda nomaqbul bo‘lgan.

Bu nuqtayi nazarga e’tiroz bildirilganda, odatda quyidagi dalil keltiriladi: farishtalar jinsga ega emas va shuning uchun uylana olmaydilar. Lekin Muqaddas Kitobda bunday deyilmagan.

Unda faqat samoda ular uylanmasliklari aytilgan (Mark 12:25). Eski Ahdda farishtalar ko‘pincha inson qiyofasida paydo bo‘lishgan. Masalan, Lut Sado‘mga kelgan ikki farishtani ko‘rgan (Ibt. 19:1); ular 5, 10, 12-oyatlarda erkaklar sifatida tasvirlangan. Ularning oyoqlari (2-oyat) va qo‘llari (10-oyat) bo‘lgan; ular ovqatlana olganlar (3-oyat); jismoniy kuchga ega bo‘lganlar (10, 16-oyatlar). Sado‘mliklarning buzuq shahvati farishtalarning jinsiy zo‘ravonlik qilish mumkin bo‘lgan tanalari bo‘lganligidan dalolat beradi (5-oyat).

Xudo farishtalarning O‘zi belgilagan tartibni qo‘pol ravishda buzganidan g‘azablangan. U ularni ayamadi, balki oxirgi hukmgacha zulumot zanjirlari bilan bog‘lab, do‘zaxga tashladi.

2:5 Xudoning to‘g‘ridan-to‘g‘ri aralashuvi va gunoh uchun jazolashining ikkinchi namunasi to‘fonda halok bo‘lgan odamlarga tegishlidir. Ularning yovuzligi juda katta edi. Ularning qalbida kechadigan barcha fikr-u xayollari doimo yovuzlikdan iborat edi (Ibt. 6:5). Yer Xudoning nazarida aynib, zo‘ravonlikka to‘lib ketdi (Ibt. 6:11–13).

Rabbimiz yer yuzida insonni yaratganidan afsuslandi (Ibtido 6:6). U shunchalik qayg‘urdiki, odamlarni yer yuzidan yo‘q qilib yuborishga qaror qildi (Ibtido 6:7). U birinchi dunyoni ayamadi, balki xudosiz aholini yo‘q qilish uchun to‘fon yubordi.

Faqat Nuh va uning oilasi Rabbimizning marhamatiga sazovor bo‘ldi. Ular kemadan panoh izlab topdilar va Xudoning g‘azabi va qahri bo‘ronidan omon qoldilar.

Nuh haqiqat voizi sifatida tasvirlangan. Shubhasiz, u kemani qurayotganida, bolg‘asining zarbalari masxaralab turgan kuzatuvchilarni gunohdan yuz o‘girishga undagan; aks holda, ular o‘z yovuzliklari uchun Xudoning adolatli jazosiga duchor bo‘lishlari haqida ogohlantirgandek edi.

2:6 Xudoning shafqatsiz hukmining uchinchi misoli Sodom va G‘amo‘ra shaharlarining vayron qilinishidir. Hozirgi O‘lik dengizning janubiy qismida joylashgan bu ikki shahar jinsiy buzuqlik iniga aylangan edi. U yerdagi odamlar gomoseksualizmni oddiy hol deb bilishardi. Shunga o‘xshash gunoh Rimliklarga maktubning 1:26–27-oyatlarida shunday tasvirlangan: “...ularning ayollari tabiiy jinsiy aloqa o‘rniga g‘ayritabiiy aloqani afzal ko‘rdilar; shunga o‘xshab, erkaklar ham ayollar bilan tabiiy aloqani tark etib, bir-birlariga nisbatan shahvat olovida yondilar. Erkaklar erkaklar bilan sharmandali ishlar qilib, o‘zlarining adashganliklari uchun o‘zlarida munosib jazoni oldilar”.

Xudo bunday tiyiqsiz buzuqlikni kasallik emas, balki gunoh deb hisobladi. Kelajak avlodlarga O‘zining gomoseksualizmga bo‘lgan nafratini ko‘rsatish uchun U Sodom va G‘amo‘ra ustiga oltingugurt va olov yog‘dirib (Ibtido 19:24), ularni kulga aylantirdi. Vayrona shu qadar to‘liq ediki, bugungi kunda bu shaharlarning aniq joylashuvi borasida katta shubhalar mavjud. Ular bu gunohni qonuniylashtiradigan yoki uni kasallik deb qabul qiladigan barcha uchun o‘rnak bo‘lib xizmat qiladi.

Shuni ta’kidlash joizki, bugungi kunda liberal ruhoniylar jinsiy buzuqlikni tobora ochiqroq qo‘llab-quvvatlamoqda. Masihning Birlashgan Cherkovi mansabdor shaxslaridan biri “Ijtimoiy faoliyat” jurnalida cherkovlarni gomoseksuallarni seminariyalarga qabul qilish, ruhoniylikka tayinlash va cherkov xodimlari safiga olishda kamsitishni to‘xtatishga chaqirdi. Yaqinda to‘qson nafar yepiskop ruhoniysi o‘zaro kelishgan voyaga yetganlar o‘rtasidagi gomoseksual munosabatlar axloqiy jihatdan neytral degan qarorga keldi. Diniy soxta ustozlar bu gunohni qonuniylashtirish harakatining markazida turibdi.

Murtadlik haqidagi bu maktubda axloqsizlik to‘g‘risida bunchalik ko‘p gapirilgani bejiz emas, chunki bu ikkisi ko‘pincha yonma-yon yuradi. Murtadlikning ildizlari ko‘pincha axloqiy tubanlikka borib taqaladi.

Masalan, biror kishi jiddiy jinsiy gunohga botishi mumkin. U o‘z aybini tan olib, Masihning Qoni bilan poklanish o‘rniga, o‘z xatti-harakatlarini qoralaydigan Xudo haqidagi bilimdan voz kechishga va amalda Xudoni inkor etib yashashga qaror qiladi. A. J. Pollok bir paytlar o‘zini ochiqchasiga nasroniy deb bilgan, ammo endi shubha va inkorlarga to‘lib-toshgan bir yigit bilan uchrashganini hikoya qiladi. Pollok undan so‘radi: “Do‘stim, yaqinda qanday gunoh qildingiz?” Yigit boshini egib, suhbatni shosha-pisha yakunladi va xijolat bo‘lgan holda chiqib ketdi. (A. J. Pollock, Why I Believe the Bible is the Word of God, p. 23.)

2:7 Fosiqlarni yo‘q qiladigan o‘sha Xudo solihlarni ham qutqaradi. Butrus buni Lut misolida ko‘rsatib beradi. Agar bizda Lut haqida faqat Eski Ahddagi ma’lumotlar bo‘lganida, uni chinakam imonli deb o‘ylamagan bo‘lar edik. Ibtido kitobida u o‘ziga joy topolmaydigan, manfaatparast, dunyoda o‘rin va nom qozonish uchun gunoh va buzuqlikka chek qo‘yishni istaydigan kishi sifatida tasvirlangan. Ammo Xudodan ilhom olib yozgan Butrus bizga Lutning nihoyatda razil odamlar orasida yashashdan toliqqan solih inson bo‘lganini aytadi. Xudo Lutning haqiqiy imonga egaligini, adolatni sevib, gunohdan nafratlanishini ko‘rgan edi.

2:8 Zohiriy qarama-qarshiliklarga qaramay, Lut haqiqatan ham solih bo‘lganini ta’kidlash uchun Butrus uning Sodomdagi qonunsizliklarni ko‘rib va eshitib, har kuni ruhi azob chekkanini takrorlaydi. Odamlarning dahshatli axloqsizligi unga qattiq iztirob keltirardi.

2:9 Xulosa shuki, Rabbimiz taqvodorlarni vasvasadan qanday qutqarishni, qonunsizlarni esa qanday jazolashni biladi. U O‘z xalqini hukmdan qutqara oladi va ayni paytda qonunsizlarni jazo kuni uchun saqlab qo‘yadi.

Gunohkorlar do‘zax uchun saqlanadi (9-oyat), do‘zax esa ular uchun tayyorlanadi (17-oyat). Aksincha, imonlilar uchun meros saqlanadi va ular o‘sha meros uchun asraladilar (1-Butrus 1:4–5).

2:10 Xudoning gunohkorlarni yakuniy hukmgacha qamoqda saqlash qudrati, ayniqsa, ushbu bobda tasvirlangan guruhga – hayoti shahvoniy hirs bilan bulg‘angan, boshliqlarga qarshi isyon ko‘taradigan va yuqori mansabdor shaxslarga qo‘rqmasdan haqorat yog‘diradigan soxta ustozlarga nisbatan yaqqol namoyon bo‘ladi.

O‘zlarini Masihning xizmatkorlari qilib ko‘rsatadigan soxta diniy peshvolarga ko‘pincha tuban axloqiy me’yorlar xos ekani sir emas. Ular nafaqat noqonuniy jinsiy xatti-harakatlarga yo‘l qo‘yadilar, balki beadablikni ochiqdan-ochiq himoya qiladilar. Merilend shtatining Baltimor shahridagi qizlar maktabining episkop ruhoniysi shunday deb yozgan edi:

"Barchamiz bo‘shashishimiz hamda o‘z jinsiy xatti-harakatlarimiz, fikrlarimiz va istaklarimiz uchun aybdorlik hissini tuymay qo‘yishimiz kerak. Men quyidagilarni nazarda tutyapman: fikrlar qanday bo‘lishidan qat’i nazar — geteroseksualmi, gomoseksualmi yoki autoseksualmi... jinsiy aloqa — bu shodlik... demak, sizni biror narsa qilishga yoki qilmaslikka majburlovchi hech qanday qonun yo‘q. Aytish mumkinki, hech qanday o‘yin qoidasi yo‘q." (Pageant Magazine, October, 1965.)

Bundan tashqari, liberal diniy peshvolarning odatda hukumatni zo‘ravonlik bilan ag‘darish uchun kurashayotgan harakatlar markazida bo‘lishi ham muhim dalildir. Modernist xizmatchilar ko‘pincha buzg‘unchi siyosiy harakatlarga qo‘shiladilar.

Filadelfiya presviteriyasining cherkov va jamoat ishlari bo‘yicha direktori shunday degan edi: "Agar barcha zo‘ravonliksiz usullar samarasiz bo‘lib chiqsa, kelajakda biz bundan (cherkov tomonidan bombalar va granatalardan foydalanishdan) voz kechamiz, deb o‘ylamayman".

Bu kimsalar jur’atli va o‘zboshimchadirlar. Ularning har qanday qonuniy hokimiyatni surbetlarcha inkor etishi cheksizdek tuyuladi. Ular o‘z hukmdorlarini haqoratlashda hech qanday so‘zdan tap tortmaydilar. Insoniy hukumatlar Xudo tomonidan o‘rnatilgani (Rimliklarga 13:1) va ularni yomonlash taqiqlanganini (Havoriylar 23:5) ular sira nazarga ilmaydilar. Ular o‘zlarining tajovuzkor ayblovlari bilan yuksak mavqedagilarni (yunoncha: "ulug‘vorlar" yoki "shonlilar") hayratga solishdan zavqlanadiganga o‘xshaydi. Bu umumlashtiruvchi atama bo‘lib, ham farishtalarni, ham Xudo tomonidan oliy hokimiyat berilgan insonlarni o‘z ichiga oladi. Bu yerda ushbu so‘z insoniy hukmdorlarni anglatsa kerak.

2:11 Bu o‘zini din xizmatchisi deb atovchilarning surbetligi hatto farishtalar saflarida ham tengi yo‘qdir. Garchi farishtalar odamlardan kuch va qudrat jihatidan ustun bo‘lsalar-da, ular Parvardigor huzurida boshliqlar ustidan malomatli hukm chiqarmaydilar. Bu yerdagi boshliqlar (yoki ulug‘vorlar) haqidagi ishora, aftidan, hokimiyatdagi farishtalarni nazarda tutadi.

Odatda, farishtalarga qilingan bu noaniq ishora Yahudoning maktubidagi (9-oyat) ishoraga o‘xshatiladi: "Bosh farishta Mikoil Musoning tanasi to‘g‘risida iblis bilan bahslashganida, uning ustidan haqoratli hukm chiqarishga jur’at etmay: «Parvardigor seni taqiqlasin», — dedi". Musoning tanasi haqidagi bahs nima sababdan kelib chiqqanini biz bilmaymiz. Biz uchun muhimi shuki, Mikoil iblisning ruhlar olamida qudratga ega ekanini bilardi va garchi iblisning Mikoil ustidan hech qanday hokimiyati bo‘lmasa-da, bosh farishta uni yomonlashga bormadi. Shu nuqtai nazardan, muqaddas farishtalar qochadigan ishni qilishga jur’at etgan odamlarning jur’atiga bir qarang! Va ularning bunday beadab xulqi uchun qanday munosib hukmga duchor bo‘lishlari haqida o‘ylab ko‘ring!

2:12 Bu dindan qaytgan diniy peshvolar aqlsiz hayvonlarni eslatadi. O‘zlarini hayvonlardan ajratib turadigan mulohaza yuritish mantiqidan foydalanish o‘rniga, ular go‘yo butun borlig‘ining mazmuni tan istaklarini qondirishdan iboratdek yashaydilar. Ko‘plab hayvonlarning taqdiri so‘yilish va azoblanishdan boshqa narsa emasdek tuyuladi. Soxta ustozlar ham o‘zlarining asl vazifasi — Xudoni ulug‘lash va Undan abadiy huzurlanishni e’tiborsiz qoldirib, o‘z halokatlarini tezlashtiradilar.

Ular o‘zlari tushunmagan narsani yomonlaydilar. Ularning johilligi, ayniqsa, Muqaddas Kitobni tanqid qilganlarida yaqqol namoyon bo‘ladi. Ular Ilohiy hayotdan mahrum bo‘lganlari uchun Xudoning so‘zlarini, yo‘llari va ishlarini tushunishga mutlaqo qodir emaslar (1 Korinfliklarga 2:14).

Shunga qaramay, ular o‘zlarini ma’naviyat sohasida mutaxassis qilib ko‘rsatadilar. Kamtarin mo‘min tizzalab turib, ularning oyoq uchida turib ko‘rganidan ko‘proq narsani ko‘ra oladi.

Ular ham xuddi hayvonlar kabi yo‘q qilinadilar. Ular hayvoniy hayotni tanladilar va shunday o‘lib ketadilar. Ularning o‘limi yo‘q bo‘lib ketish bo‘lmaydi, balki sharaf va umiddan judo bo‘lgan holdagi o‘lim bo‘ladi.

2:13 O‘limdan so‘ng ular o‘z qonunsizliklari uchun azob chekadilar. Fillips buni shunday talqin qilgan: "Ularning yovuz ishlari o‘z boshlariga yomon kunlarni soldi va buning badalini to‘liq to‘laydilar".

Bu odamlar shu qadar sharm-hayosiz va buzuqki, hatto o‘z gunoh ishlarini kunduz kuni ham qilaveradilar. Aksariyat odamlar tun pardasi ostida, mayxonayu fohishaxonalar chiroqlari yonganda ishrat qiladilar (Yuhanno 3:19; 1 Salonikaliklarga 5:7). Soxta ustozlar esa odatda gunohni zulmatda yashiradigan cheklovlarni ham bir chetga surib qo‘yganlar.

Ular masihiylar bilan taom tanovul qilar ekan, xuddi sharmandalar va harom-harish yeydiganlar kabi behayo va jirkanch tarzda birovlarning uyiga bostirib kirib, ochko‘zlik va ichkilikbozlikdan lazzatlanadilar. Yahudo bunday kishilarni ta’riflab, shunday deydi: “Ular sizlarning sevgi ziyofatlaringizda bir dog‘dir. Sizlar bilan birga ziyofat qilib, qo‘rqmasdan o‘z qorinlarini to‘ydiradilar” (Yahudo 12). Ilk havoriylar jamoatida Rabboniy Kechlik bilan birga o‘tkaziladigan sevgi ziyofatlariga qatnashgan soxta ustozlar o‘ta betartib bo‘lib, Kechlikning ma’naviy ahamiyatiga mutlaqo befarq edilar.

Sevgiga doimo xos bo‘lgan o‘zgalar haqida o‘ylash o‘rniga, ular xudbinlarcha faqat o‘zlarini o‘ylardilar.

2:14 Bundan ham sharmandalisi shuki, ularning ko‘zlari shahvat va tinimsiz gunohga to‘la. Bu yerda, ehtimol, diniy va’zlar aytadigan, buyruqlar beradigan, jamoat a’zolariga nasihat qiladigan kishilar tasvirlangan; ayni paytda, ularning ko‘zlari doimo zino qilish uchun ayollarni axtaradi. Ularning buzuqlikka bo‘lgan intilishi, ehtimol, xizmat “liboslari” ostiga yashiringan bo‘lib, cheksizdek tuyuladi.

Ular iymoni mustahkam bo‘lmagan jonlarni yo‘ldan ozdiradilar. Ehtimol, gunohni oqlash uchun Muqaddas Yozuvlardagi oyatlarni noto‘g‘ri qo‘llaydilar. Yoki “nima yaxshi-yu, nima yomon” degan savollar asosan madaniyatga bog‘liq, deb tushuntiradilar. Yoki o‘zlari aldagan kishilarni “sevgi bilan qilingan ish noto‘g‘ri bo‘lishi mumkin emas” deb ayyorona ishontiradilar. Iymoni mustahkam bo‘lmagan jonlar osongina shunday xulosaga keladi: agar bu ish diniy yetakchi uchun durust bo‘lsa, demak, oddiy dindor uchun ham joiz bo‘lishi kerak.

Ularning qalbi ochko‘zlikka o‘rgangan. Ular oddiy havaskorlar emas, balki vasvasa qilish san’atining ustasi faranglaridir.

“Ochko‘zlik” so‘zi har qanday haddan tashqari istakni o‘z ichiga olishi mumkin, ammo bu yerdagi matn mazmuni, katta ehtimol bilan, jinsiy xohish-istaklarga ishora qilmoqda.

Butrus masihiylikning bu dahshatli masxarabozligi haqida, o‘zlarini Masih nomi bilan bog‘layotgan bu murtadlarning gunohi haqida o‘ylab, shunday xitob qiladi: Bular la’nat farzandlari! U ularni la’natlamaydi; shunchaki ular Xudoning la’natini butun shiddati bilan totishlarini oldindan ko‘rib turibdi.

2:15 Bu soxta ustozlar ko‘p jihatdan Vo‘so‘r o‘g‘li Bil’om payg‘ambarga o‘xshaydi. Ular o‘zlarini yolg‘ondan Xudoning xabarchilari qilib ko‘rsatadilar (Sahroda 22:38). Ular boshqalarni vasvasaga soladilar (Vahiy 2:14).

Ammo asosiy o‘xshashlik shundaki, ular xizmatdan moliyaviy boyish vositasi sifatida foydalanadilar. Bil’om midyonlik payg‘ambar bo‘lib, Mo‘ab shohi uni Isroilni la’natlash uchun yollagan edi. Bu vazifani bajarishiga pul sabab bo‘lgan.

2:16 Isroilni la’natlashga uringanlarining birida Bil’om va uning eshagi Rabboniy Farishtaga (ya’ni, Rabbimiz Iso gavdalanishidan oldingi qiyofalaridan birida) duch kelishdi. Eshak oldinga yurishdan qat’iyan bosh tortdi. Bil’om uni qamchilay boshlaganda, eshak unga inson ovozi bilan gapirib yubordi (Sahroda 22:15–34). Bu ajoyib bir hodisa edi: soqov eshak inson ovozida gapirmoqda (va o‘z egasidan ko‘ra sog‘lomroq fikrlamoqda!). Ammo bu mo‘jiza Bil’omni aqldan ozganligidan to‘xtatib qoladigan darajada larzaga solmadi.

Lenski shunday deydi:

“Bil’om – Xudo nima qilmaslik kerakligini aytgan, gunoh yo‘liga to‘siqlar qo‘ygan, hatto soqov eshakka u bilan gaplashishga izn bergan, ammo shunga qaramay, adolatsizlikdan ilib qolish mumkin bo‘lgan narsaga yashirincha mehr qo‘yib, halok bo‘lgan bir “payg‘ambar”ning dahshatli namunasidir”. (Lenski, Interpretation, pp. 326–327.)

Bugungi kunda Xudo soxta ustozlarga soqov hayvonlar orqali murojaat qilmaydi. Ammo Uning ularni telbalik va befarosatlikda fosh etish hamda Masih bo‘lmish haqiqiy yo‘lga qaytarish uchun tez-tez boshqa usullarni qo‘llashiga ishonish uchun asoslar bor. Xudo o‘zining yuksak bilimi va jamoatdagi mavqeyi bilan faxrlanadigan bu kishilarni uyaltirish uchun ko‘pincha kamtarin bir imonlining oddiy guvohligidan foydalanadi. Muqaddas Yozuvlardan bir oyat keltirib yoki o‘tkir savollar berib, Muqaddas Ruhga to‘lgan “oddiy imonli” zamonaviy Bil’omni xo‘rlik va g‘azabdan bukchayib qolishga majbur qila oladi.

2:17 Butrus soxta ustozlarni suvsiz buloqlarga o‘xshatadi. Muhtoj odamlar ma’naviy chanqog‘ini qondirish uchun ularning oldiga boradi-yu, ammo hafsalasi pir bo‘lib qaytadi. Ular bo‘sh quduqlar kabidir.

Ular bo‘ron haydagan bulutlaru tumanlarga o‘xshaydi. Bulutlar uzoq qurg‘oqchilikdan azob chekayotgan yerga yomg‘ir va’da qiladi. Ammo keyin bo‘ron ko‘tarilib, bulutlarni olis-olislarga uchirib ketadi. Umidlar puchga chiqadi, qaqragan lablar namlikka to‘yinmaydi. Bunday diniy sharlatanlar uchun abadiy zulmat qaror topgan makon tayyorlab qo‘yilgan. Ular Injil xizmatchilari qiyofasiga kirib olib, aslida Xushxabar haqida hech narsa taklif qila olmaydilar. Odamlar ularning oldiga non istab boradi, biroq tosh olib qaytadi. Bunday aldovning jazosi – zulmat qo‘ynidagi abadiylikdir. (Bu yerda yunoncha matnda “abadiy” so‘zi tushirib qoldirilgan, lekin Yahudo maktubining 13-oyatida bu so‘z bor.)

2:18 Ular dabdabali safsatalarni so‘zlaydilar yoki Knoks tarjimasida aytilganidek, “hech qanday ma’noga ega bo‘lmagan chiroyli iboralarni” ishlatadilar. Bu ko‘plab liberal voizlar va soxta oqimlar yetakchilarining so‘zlariga aniq ta’rifdir.

Ular o‘zlarining balandparvoz nutqlari bilan tinglovchilarni maftun etadigan professional notiqlardir. Ularning boy lug‘ati farosatsiz odamlarni o‘ziga jalb qiladi. Ma’ruzalaridagi mazmun yetishmovchiligini ular o‘z fikrini o‘ta ishonch bilan, shubha-gumonga o‘rin qoldirmaydigan tarzda bayon etish bilan to‘ldiradilar. Lekin ular so‘zini tugatgach, hech narsa demaganliklari ayon bo‘ladi. Bunday samarasiz va’zga misol tariqasida zamonamizning mashhur ilohiyotshunosidan iqtibos keltiramiz:

“Bu yerda gap tenglik yoki tengsizlik munosabatlari haqida emas, balki o‘xshashlik to‘g‘risida ketmoqda. Biz Xudo haqidagi haqiqiy bilim sifatida o‘ylaydiganimiz va ifoda etadiganimiz shudir, garchi imonimizga ko‘ra biz “o‘xshashlik” deb bilgan narsamizning bu yerda nazarda tutilgan o‘xshashlik bilan bir xil emasligini ham bilamiz va yodda tutamiz. Shunga qaramay, biz – yana imonimizga ko‘ra – shuni bilamiz va yodda tutamizki, bu yerda nazarda tutilgan o‘xshashlik biz o‘xshashlik deb bilgan va shunday atagan narsada aks etishi mumkin. Natijada bizning mulohazalarimiz va suhbatimizda o‘sha o‘xshashlik Xudoning haqiqiy vahiysida o‘rnatilgan o‘xshashlikka monand bo‘lib qoladi (garchi o‘z-o‘zidan unga o‘xshamasa ham). Biz bu munosabatni o‘xshashliklardan biri deb ta’riflaganimizda, yolg‘on emas, to‘g‘ri fikr yuritamiz va so‘zlaymiz”.

Bu soxta ustozlarning strategiyasi – har qanday shahvat va ehtiroslarga cheksiz erkinlik va’da qilib, odamlarni ilintirishdan iborat. Ular shahvoniy hislar bizga Xudo tomonidan berilgan, shuning uchun ularni cheklab bo‘lmaydi, deb o‘rgatishadi. Ularning aytishicha, odamlar bu hislarni tiyish bilan o‘z individualligiga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Ular nikohdan oldingi jinsiy aloqalarni himoya qiladi va oilaning axloqiy poydevorini yemiradi.

Adashganlar orasidan zo‘rg‘a qutulib chiqqanlar ularning qurboniga aylanadi. (Yunoncha matnda: “zo‘rg‘a qochib qutulganlar”.) Bu najot topmagan odamlar ilgari gunohli lazzatlarga berilgan edilar, ammo keyinchalik ularning qarashlari o‘zgargan. Ular o‘zgarishga, yangi hayot boshlashga va cherkovga qatnashga qaror qilishgan. Ular Muqaddas Kitob ta’limotiga amal qiladigan cherkov o‘rniga, shunday soxta cho‘ponlardan biri hukmronlik qiladigan yig‘inga borib qolishadi. Masihga ishonish orqali najot topish haqidagi Xushxabar o‘rniga, gunohga yo‘l qo‘yish va hamma narsaga ruxsat berilgani haqida eshitishadi. Bu ular uchun juda kutilmagan holat bo‘ladi; ular hamisha gunohni yomon, cherkov esa gunohga qarshi deb o‘ylagan. Endi esa din gunohni ma’qullashini bilib olishadi!

2:19 Bu murtad xizmatchilar erkinlik haqida ko‘p gapirib, Ilohiy hokimiyatdan ozod bo‘lishni va gunoh qilish erkinligini nazarda tutadilar. Aslida bu erkinlik emas, balki qullikning eng yomon ko‘rinishidir. Ularning o‘zlari buzuqlik qullaridir. Yovuz shahvatlar va odatlar zanjiri bilan kishanlangan bu odamlar ozodlikka chiqishga ojizdir.

2:20 20–22-oyatlar soxta ustozlarga emas, ularning qurbonlariga qaratilgan. Bu odamlar yaxshi tomonga o‘zgargan, lekin yuqoridan tug‘ilmagan. Ular Masih va nasroniylik tamoyillarini qisman bilib olib, gunohli hayotdan voz kechgan va axloqan poklana boshlagan edi.

Ammo keyin ular pokdomonlikni masxara qiluvchi va axloqiy taqiqlardan ozod bo‘lishga da’vat etuvchi soxta ustozlarning ta’siriga tushib qolishgan. Natijada, ular vaqtincha xalos bo‘lgan gunohlar ularni yana o‘z domiga tortadi.

Aslida ular gunohga avvalgidan ham chuqurroq botishadi, chunki endi diniy cheklovlar yo‘qolgach, ularni hech narsa to‘xtata olmaydi. Shu bois, ularning oxirgi holi birinchisidan yomonroq bo‘ladi, degan gap haqiqatdir.

2:21 Inson qanchalik ko‘p imtiyozga ega bo‘lsa, mas’uliyati ham shunchalik ortadi. Inson nasroniylik me’yorlari haqida qancha ko‘p bilsa, ularga rioya qilishga shunchalik majburdir. Ular Xudoning muqaddas amrlarini bilib turib, dunyoning jirkanch ishlariga qaytgandan ko‘ra, ularni hech qachon bilmaganlari yaxshiroq edi.

2:22 Bu odamlar o‘zining jirkanch qusug‘iga qaytgan it (qarang: Hikmatlar 26:11) va yuvintirib qo‘yilgan cho‘chqaning yana balchiqqa ag‘anashi haqidagi to‘g‘ri maqolga muvofiq ish tutishadi.

Butrusning misol uchun it va cho‘chqadan foydalanishi ramziy ma’noga ega. Muso qonuniga ko‘ra, it va cho‘chqa nopok hayvonlar sanalgan. Maqolda ularning tabiatida biror o‘zgarish bo‘lgani haqida hech narsa deyilmagan. Ular qusuq va balchiqdan xalos bo‘lishdan oldin ham nopok edilar, o‘sha joyga qaytganlaridan keyin ham nopokligicha qolishgan.

Butrus yozgan odamlar bilan ham xuddi shunday holat yuz beradi. Ular axloqan yangilandilar, lekin yangi tabiatga ega bo‘lmadilar. Matto Injilida (12:43–45) aytilganidek, ularning uyi bo‘sh, supurilgan va tartibga keltirilgan edi, lekin ular Najotkorni hech qachon ichkariga taklif qilmadilar.

Undan chiqqan nopok ruh borib, o‘zidan ham yovuzroq yettita boshqa ruhni topdi va ular bo‘sh uyni egallab oldilar. Bu uyning oxirgi holati avvalgisidan ham yomonroq bo‘ladi.

Bu yerdan chin mo‘minlar inoyatdan yuz o‘girib, halok bo‘lishlari mumkin, degan ta’limotni tasdiqlash uchun foydalanmaslik kerak. Bu odamlar hech qachon chin mo‘min bo‘lmaganlar. Ular yangi tabiatga ega bo‘lmaganlar. O‘zlarining so‘nggi holati bilan ular tabiatlari hamon nopok va yovuz ekanini ko‘rsatadilar. Albatta, bundan olinadigan saboq shuki, o‘zgarishning o‘zi nafaqat yetarli emas, balki xavflidir ham, chunki u odamda soxta xotirjamlik hissini uyg‘otib, uni "uxlatib" qo‘yishi mumkin. Inson faqat yuqoridan tug‘ilgandagina yangi tabiatga ega bo‘lishi mumkin. U Xudo oldida tavba qilib, Rabbimiz Iso Masihga ishonganda yuqoridan tug‘iladi.